Wouter Bos houdt de bal nog even in de lucht

De tweede campagneweek van de PvdA was weer een week van uitpuilende zalen en zaaltjes. Maar meer nog werd het de week van Wouter Bos en de onbekende premierskandidaat.

Donderdagmorgen belt de campagnestaf van Wouter Bos toch maar even met het ANP. Het persbureau heeft op de radio gemeld dat Bos vrijdag een PvdA-premierskandidaat bekendmaakt, maar dat is te kort door de bocht. Bos heeft alleen maar gezegd `vraag het vrijdag nog eens'. ,,Zo blijf je in het nieuws'', laat Bos zich vlak voor een interview ontvallen.

,,Hoe slechter in de peilingen, hoe groter de paniek'', zegt een CDA-medewerker in Haagse wandelgangen. ,,Maar het gaat goed hoor'', voegt hij er vrolijk aan toe. Toch heerst bij het CDA al sinds ruim een week lichte paniek. Donderdag 9 januari wordt in het campagneberaad dagelijks bijeen met als kern lijsttrekker Balkenende, politiek adviseur Jack de Vries, campagneleider Meüs van der Poel en staatssecretaris Van der Knaap voor het eerst vastgesteld dat de PvdA het CDA voorbij kan streven. Besloten wordt dat Balkenende zich niet meer als minister-president moet profileren, maar fel als lijsttrekker. Dat gebeurt.

Balkenende haalt die avond uit naar de PvdA, die ,,volgens hem terug wil naar Paars''. Zijn partijgenoten hebben het deze week vervolgens steeds vaker over de PvdA. Ze proberen plaagstootjes uit te delen naar de PvdA. Zo zegt fractievoorzitter Verhagen op de dagelijkse persconferentie dat hij heeft gehoord dat de PvdA Tineke Netelenbos of Dick Benschop naar voren zou willen schuiven, de oude paarse bewindslieden. Terwijl Verhagen weet dat beide als kandidaat niet serieus zijn te nemen.

Bij de VVD wezen ze graag naar de gestage groei in de peilingen, maar de liberalen vielen in de laatste peiling terug naar 26 zetels. ,,Harder lopen'' is het devies van de VVD in de laatste dagen van de campagne, aldus campagneleider Van Baalen. Daarvan gaf Zalm gisteren een eerste proeve. Hij en zijn medewerkers hadden besloten hard uit te halen naar Wouter Bos. ,,Een bedrieger'', zei hij in deze krant. De campagnestaf heeft nog geen spectaculaire koerswendingen richting Balkenende in gedachte. Maar daaromheen gaan stemmen op dat Zalm ook naar het CDA meer risico moet nemen. Scherp afzetten tegen links is goed voor de helderheid, maar bij het CDA zijn ook stemmen te winnen. En die partij kan uiteindelijk ook naar links buigen, dat moet de kiezer duidelijk worden gemaakt. Een debat bij Nederland kiest, vanavond, vormt een eerste goede gelegenheid voor een scherpere Zalm.

Van de pretentie van Jan Marijnissen om de SP te positioneren als de échte sociaal-democratische partij is even weinig meer over. De partij sneeuwde onder bij de focus op de grote twee. SP-campagneleider Tiny Kox zucht even, als hem naar de afgelopen week wordt gevraagd: ,,We zijn maar weer overgestapt op het oudste medium: van mens tot mens.'' Zijn partij krijgt ineens veel minder aandacht. Gelukkig, zo zegt hij, heeft de SP ook veel reclamezendtijd ingekocht. De campagnestrategie is niet erg gewijzigd, aldus Kox. Het was al de bedoeling deze week de PvdA op te zoeken. ,,Het hing alleen van de PvdA af hoe sterk we dat zouden doen.'' Marijnissen probeert nu over te brengen dat de enige garantie op een sociale PvdA een sterke SP is.

De grote groei in de peilingen overviel de PvdA, zo valt rondom Wouter Bos te beluisteren. In de campagnestaf was gehoopt op een stijging van 23 naar dertig zetels, en misschien een paar meer. Maar de peilingen gingen naar de veertig, vooral na het sterke optreden van Bos in het eerste lijsttrekkersdebat op televisie. PvdA'ers trekken al de vergelijking met het debat na de gemeenteraadsverkiezingen van 6 maart. Zo desastreus als dat verliep voor Ad Melkert, zo goed pakte het eerste echte optreden van Bos uit.

Partijvoorzitter Koole heeft lang gedacht dat Bos misschien nog wel van gedachte zou veranderen en zichzelf wel als premierskandidaat naar voren zal schuiven. ,,Maar hij wil echt niet'', aldus Koole een week geleden.

PvdA-leider Bos probeerde de hele week licht geïrriteerd over te komen als hem weer vragen werden gesteld over de premier. ,,Wij beginnen er niet over'', zegt voorzitter Ruud Koole donderdag op een verkiezingsavond in een vol Tivoli in Utrecht. ,,Balkenende draagt daaraan bij. Hij roept wel dat hij het over de inhoud wil hebben, maar begint permanent over de poppetjes. Waarom legt hij niet eens uit waarom hij de ziektenkostenpremie wil verhogen?''

Dat is de lijn die de PvdA steeds uitdraagt. Maar de premierskwestie wordt ook handig boven de markt gehouden. In het Radio-1-debat van vorige week zondag wil hij helemaal niet op de vraag ingaan, in de nazit vertelt Bos journalisten dat er geen ,,paarse bewindslieden'' zullen terugkeren, dus ook niet als premier. Maandag vertelt hij dat voor de verkiezingsdag een kandidaat noemt, mits de peilingen de PvdA aanwijzen als grootste partij. Dat wordt later afgezwakt: uit de peilingen moet blijken dat de PvdA de kans heeft de grootste te worden. Woensdagavond zegt hij op televisie: ,,Vraag u mij het vrijdag nog maar eens.''

Oud-PvdA-staatssecretaris Marcel van Dam heeft dan al op televisie gezegd: hij moet morgen zeggen dat hij het maandag bekend maakt. Zo blijft de bal nog even in de lucht. Deze lijn kiest Bos. Hij heeft een naam, zei hij gisteravond, maar zal deze ,,zondag, maar uiterlijk maandag'' bekendmaken. Dé kandidaat heeft Bos in zijn hoofd, maar hét formele aanzoek is nog niet gedaan. ,,Het gaat om mensen en daar wil ik wel zorgvuldig mee omgaan.''

Binnen de PvdA zijn er nog maar weinigen die ervan uitgaan dat het niet de Amsterdamse burgemeester Job Cohen is. Maar Jan Marijnissen zei gisteren van ,,betrouwbare bronnen'' te weten dat het vice-president Tjeenk Willink van de Raad van State wordt.

Zo gaat de PvdA de laatste dagen een verse kracht inzetten. Al houdt Bos ook rekening met een eigen eindsprint.