Vooral zwarten wachten op de dood in Amerikaanse cel

Op 1 oktober 2002 zaten er 3.697 Amerikanen in de dodencel, onder wie 54 vrouwen en 83 minderjarigen. De doodstraf werd, na een verbod van vier jaar, in 1976 opnieuw ingevoerd. Een jaar later, op 17 januari 1977, was Gary Gilmore in Utah de eerste die ter dood werd gebracht. Dat gebeurde nadat hij niet langer gebruik wilde maken van mogelijkheden om tegen het vonnis in beroep te gaan.

Sinds Gilmore zijn er 802 Amerikanen ter dood gebracht. De eerste jaren waren er slechts enkele executies per jaar. Sinds 1984 ligt het aantal rond de twintig. In de jaren negentig loopt het aantal geleidelijk op, van 31 in 1992 tot 98 in 1999. Daarna is er weer een kleine afname.

Onder de terdoodveroordeelden bevinden zich minder blanken (1665 in oktober 2002) dan zwarten en Latino's (1950). Dit staat in schril contrast tot de verhouding in de Verenigde Staten als geheel, waar ruim driekwart van de bevolking blank is. Opvallend is dat van blanken die ter dood veroordeeld zijn de slachtoffers in ongeveer 95 procent van de gevallen ook blank waren. Zwarten werden relatief veel vaker veroordeeld voor de moord op een zwart slachtoffer (35 procent).

Het grootste aantal terdoodveroordeelden zit vast in Californië (613 op 1 oktober 2002), gevolgd door Texas (454) en Florida (386). Het kleinste aantal in Wyoming (2) en New Mexico (3). Ook zijn er 26 mannen veroordeeld door een federale rechter en 7 (van wie slechts 1 blanke) door een militaire rechtbank. Het aantal minderjarige veroordeelden is het hoogst in Texas (27), gevolgd door Alabama (13).

De reden voor een terdoodveroordeling verschilt sterk per staat. In sommige Amerikaanse staten is moord met voorbedachte rade voldoende. In andere staten moeten er ook verzwarende omstandigheden zijn. Soms moeten die allemaal tegelijk van toepassing zijn, soms is het voldoende als één van die verzwarende redenen zich heeft voorgedaan.

De meeste staten gebruiken tegenwoordig een dodelijk injectie bij de uitvoering van de straf, gevolgd door de elektrische stoel. Verschillende staten geven de veroordeelde een keuze tussen deze twee. Arizona biedt aan degenen die voor november 1992 veroordeeld zijn de mogelijkheid om te kiezen voor de gaskamer, in Maryland voor maart 1994. In de staat Washington kunnen veroordeelden ook kiezen voor de strop, in Delaware bestaat die mogelijkheid alleen voor degenen die voor juni 1986 werden veroordeeld. Idaho en Utah bieden ten slotte de mogelijkheid om te kiezen voor het vuurpeloton.