`Nationalistisch offensief'

Op het festival Winternachten in Den Haag hield een aantal schrijvers `donderpreken'. Leon de Winter hekelde het gebrek aan trots van Nederlanders op Nederland en pleitte voor een ,,nationalistisch offensief''.

Het regende pijpenstelen op het podium van de grote zaal van het Theater aan het Spui. Het thema van de achtste editie van Winternachten - het festival waar schrijvers uit Nederland, Suriname, Indonesië, de Antillen en Zuid-Afrika elkaar ontmoeten - was dan ook `Beeld van Holland'. Het podium - naast echte regen voorzien van schilderingen van koeienvachten en donkere Hollandse luchten - gaf de clichés, maar de gasten gingen op zoek naar het actuele beeld van Nederland.

De Nederlandse schrijver Leon de Winter stak, voorzien van noodzakelijke paraplu, de eerste van een serie `donderpreken' af. De Winter verweet de Nederlanders te snel te hebben geloofd dat er problemen in hun land zouden zijn. ,,Na elf september kon een valse relnicht zich aandienen als de nieuwe Messias.'' De schrijver constateerde dat `trots' een voor de meeste Nederlanders `verdachte gemoedsaandoening' is. Volgens De Winter moeten Nederlanders juist wel trots zijn op de verworvenheden van hun land. ,,Een samenleving die haar kwaliteiten niet openlijk durft te benoemen, zal zichzelf te gronde richten,'' aldus de schrijver, die pleitte voor een `nationalistisch offensief'.

Een andere Nederlandse auteur, Hans Maarten van den Brink, was De Winters opponent in de discussie, die onder leiding stond van Elsbeth Etty. Van den Brink vond dat De Winter te redelijk was. ,,Het klonk als een succesvolle, witte schrijver uit Bloemendaal, die waarschijnlijk GroenLinks stemt.'' Van den Brink wilde vooral de discussie aangaan met de `nieuwe Nederlanders'. ,,Pappen en nathouden lukt niet meer. We moeten samen alles kunnen bespreken, dat is juist wat onze Nederlandse identiteit bepaalt. Het is geen goed idee om een trechter in allochtonen te stoppen en daar boerenkool en Nederlandse woordjes door te duwen.''

Een klein uur later beweerde de Zuid-Afrikaanse schrijver Etienne van Heerden, in gesprek met zijn jongere collega K. Sello Duiker en Michaël Zeeman, iets heel anders dan De Winter. ,,Identiteit is allesbehalve statisch, het is iets wat weinig met een land te maken heeft.'' En, wijzend op Duiker: ,,Hij schrijft in het Engels en maakt deel uit van een wereldwijde groep van Engels schrijvende auteurs.''

Nadat de van oude punkers voorziene muziekgroep De Kift de mensen in de foyer aan het dansen had gebracht, was het de beurt aan de Turkse schrijfster Sevtap Baycili om een donderpreek te houden. Ze haalde venijnig uit naar de Somalische politicologe Ayaan Hirsi Ali, die in Baycili's ogen maar een raar beeld van moslimvrouwen heeft gegeven. ,,Hoe kan ik nou een donderpreek houden als ik mijn leven lang moet gehoorzamen?” vroeg Baycili zich af. Vol ironie schetste Baycili een beeld van niet te emanciperen, gehoorzame Turkse vrouwen, dat ze tegelijk weer ontkrachtte door haar eigen verschijning. ,,Ik ben niet besneden, maar nog steeds geen genieter,'' aldus de schrijfster.

Winternachten wordt vanmiddag voortgezet met twee debatten. Raymond van het Groenewoud opent het avondprogramma, met verder literatuur, film en Surinaamse dansmuziek. Op zondag doen zes schrijvers, onder wie Kader Abdolah en Theodor Holman, een voorstel voor een nieuw Nederlands volkslied.

    • Ward Wijndelts