DRUGSGEBRUIK

In gevangenissen wordt door veel gedetineerden drugs gebruikt. Voor de instellingen is dat een steeds groter probleem. Gedetineerden die verslaafd zijn, zorgen voor overlast in de cel en vragen een aanpak die het gevangenispersoneel niet zomaar kan bieden. Drugs weren uit de gevangenis is geen optie.

Het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EWDD) schrijft in het jaarverslag 2002 dat drugsgebruik ,,de realiteit van het gevangenisleven heeft veranderd''. In vergelijking met de samenleving als geheel zijn drugsgebruikers in gevangenissen oververtegenwoordigd, stelt het centrum. Het EWDD stelt dat geen enkele lidstaat hieraan ontkomt: ,,Tegenwoordig worden alle EU-landen geconfronteerd met grote problemen als gevolg van drugs.'' De exacte omvang is moeilijk aan te geven: het percentage gedetineerden in de EU dat meldt ooit illegale drugs te hebben gebruikt, varieert van 29 tot 86 procent (in de meeste onderzoeken in ieder geval meer dan 50 procent).

Volgens Remco Moree van de afdeling Uitvoeringsbeleid van de directie Gevangeniswezen, past Nederland in dat plaatje. ,,De gezondheidsraad heeft becijferd dat tussen de 15.000 en 23.000 van de gedetineerden drugsverslaafd is. We bewaren jaarlijks 45.000 gestraften, dus dat is ongeveer de helft. De meeste verslaafden zijn ook nog eens polydrugsgebruikers, wat betekent dat ze verschillende soorten drugs gebruikten buiten in de inrichting. Tel daarbij op dat ze vaak psychische stoornissen hebben, en de double-trouble-situatie is duidelijk.''

Moree is wel van mening dat de Nederlandse situatie een stuk rooskleuriger is dan die in veel Oost-Europese landen. Uit het rapport van de EWDD blijkt dat in verschillende landen gedetineerden drugs spuiten, in Nederland is dat volgens Moree nauwelijks aan de orde. Het is bekend dat er in veel landen naaldomwisselingsprogramma's draaien, om de hygiëne te waarborgen en besmettingsgevaar terug te dringen. ,,Dat soort omwisselingsprogramma's zijn hier niet nodig. Uit de cijfers blijkt dat wij het heroïnegebruik aardig onder controle hebben.''

Uit de cijfers blijkt verder dat het grootste gedeelte van de verslaafde gedetineerden softdrugs zoals cannabis gebruikt. Dat neemt niet weg dat het drugsgebruik een grote druk legt op het leven en werken in de gevangenis. ,,Buiten de gevangenis zijn er wachtlijsten voor GGZ-trajecten voor verslaafden of (psychiatrische) verslavingszorg. Iemand even in de gevangenis stoppen, is dan veel makkelijker. Wij zijn echter niet goed uitgerust om al die verslaafden op te vangen, dat is niet onze kerntaak.''

De gevangenis drugsvrij maken is geen optie, meent Moree. Het is volgens hem onmogelijk, alleen al omdat bezoekers niet zondermeer gefouilleerd mogen worden en bovendien mag je gedetineerden niet zomaar inwendig onderzoeken. Dat wil niet zeggen dat de gevangenis geen afkickprogramma's aanbiedt. ,,Drugs zijn een belangrijk onderdeel in ons beleid. Bezit, handel en gebruik zijn verboden, dus controleren we regelmatig en onverwacht. Daarnaast hebben we verschillende verslavingsbegeleidingsafdelingen. In een drugsvrije omgeving kunnen gedetineerden daar vrijwillig afkicken en zich voorbereiden op de reguliere zorg. Iets anders is de strafrechtelijke opvang van verslaafden, waar gestrafte verslaafden in principe zonder methadon worden gemotiveerd van de drugs af te raken.''

Het medicatiebeleid van de gevangenis is erop gericht vooral kortgestraften methadon te verstrekken als daar medische noodzaak toe is. ,,Het heeft geen zin iemand tijdens een straf van drie maanden te laten afkicken. Langgestraften kunnen niet zomaar rekenen op methadon. Bij hen kijken we eerst of er een geschikt afbouwprogramma mogelijk is.''

Penitentiair inrichtingswerker Hans Heimerich moet er niet aan denken dat gevangenissen helemaal drugsvrij zijn. ,,De helft komt als gebruiker binnen. Als die allemaal met een cold turkey (afkickverschijnselen) rondlopen, onstaat er een vreselijk gestresste situatie. Het kan ook helemaal niet. Ondanks alle controles verzinnen gedetineerden alle mogelijke trucjes en maniertjes om drugs binnen de gevangenis te krijgen.''

    • Renske Schriemer