De twijfels van een rolmodel

De Canadese schaatsster Catriona LeMay (32) rijdt dit weekeinde bij de WK sprint in Calgary een thuiswedstrijd. De tweevoudig olympisch kampioene worstelt met een duivels dilemma: stoppen of doorgaan?

Catriona LeMay bewaart haar twee gouden olympische medailles, beide veroverd op het slagveld van de 500 meter, in een kast tussen het beddegoed. ,,Ik heb ze vaak nodig om te laten zien en dan moet ik ze zo kunnen pakken.'' Haar eerste gouden medaille en het zilver van de 1.000 meter, gewonnen in Nagano 1998, hadden in haar keuken een vaste plek bij de boter en de azijn.

Over de manier waarop de 32-jarige Canadese haar tweede gouden medaille won, bijna een jaar geleden in Salt Lake City, schreef ze onlangs een boek. De titel, Going for Gold, slaat in elk geval niet op haar verwachtingen voor dit weekeinde. LeMay rekent zich, als gevolg van een hardnekkige rugblessure die haar seizoen in de war stuurde, niet tot de favorieten bij het WK sprint in Calgary. Eind vorig seizoen mijmerde ze over een afscheid op de Olympic Oval. Het feit dat het WK in haar woonplaats wordt gehouden, leek de belangrijkste drijfveer om er nog een seizoen aan vast te knopen. Maar ze lijkt nu de vorm te missen om haar (tweede) wereldtitel met succes te kunnen verdedigen. ,,Ik voel wel dat er wat mogelijk is, maar duidelijk is dat ik geen favoriet ben.''

Het leven van LeMay is ook zonder een geslaagd WK al mooi genoeg. Ze won alles wat een sprinter kan winnen. Neem de prijzen die ze eind vorig jaar buiten de schaatsbaan in ontvangst mocht nemen. De mooiste: de Lou Marsh Award, voor de beste sporter van Canada. Opmerkelijk in een land waar schaatsen een microscopisch kleine sport is. ,,Met die prijs was ik dus erg blij.'' LeMay versloeg in de finale Steve Nash, basketballer bij Dallas Mavericks, en werd voor de derde keer ook gekozen tot 's lands beste sportvrouw. Ze is desondanks bescheiden gebleven en kijkt op naar mannen als Nash en Jarome Iginla, ijshockeyer bij de Calgary Flames. ,,Iginla won olympisch goud met Canada, vorig jaar was hij topscorer. Een fenomeen, maar tegelijkertijd een doodgewone jongen. Ik vind het gaaf om zulke jongens te ontmoeten. Wow! Maar Bart (Doan, LeMays echtgenoot, red.) vertelde me dat die jongens ook naar mij opkijken. Dat vind ik dan leuk om te horen. Denk niet dat ze niet weten wat er buiten het ijshockey gebeurt. Zij volgen hun landgenoten in andere sporten net zo goed.''

De Winterspelen zaten al ver in de eerste week en Canada had nog geen enkele gouden medaille. Het Canadese paar bij het kunstrijden, Sale-Pelletier, zag het goud door een juryschandaal naar de Russen gaan en de favoriet op de 500 meter bij de mannen, Jeremy Wotherspoon, ging twee dagen voor LeMay's eerste race direct na de start onderuit. ,,Een drama. Maar op zo'n moment blijf je gewoon denken aan wat je zelf moet doen. Ik wist natuurlijk dat het mij ook kon overkomen. Sterker nog, bij mij gebeurde het op de 500 meter bij de Spelen in Hamar, in 1994. Ik viel toen ook, maar ik was toen niet in dezelfde situatie als nu. Deze keer waren Jeremy en ik favoriet op de 500 meter.''

In Salt Lake City, waar ze bij de openingsceremonie de Canadese vlag mocht dragen, bezorgde LeMay haar land de eerste gouden medaille. ,,Ik realiseer me nu meer dan ooit tevoren dat de druk op de Winterspelen voor mij enorm is geweest. Op het moment zelf wilde ik daar niet aan toegeven. Dat mag je ook niet. Doe je dat wel, dan word je gek. Voor de race besef je wel hoeveel druk er is, door kunstrijders, door de val van Jeremy en het ontbreken van Canadees olympisch goud. De hele ploeg voelde die druk. De mensen om me heen hebben wat van die druk weggehaald, Bart in het bijzonder. Ze probeerden me met m'n voeten op de grond te houden. En dat was niet makkelijk.''

Alle reden dus om het succesverhaal van LeMay in boekvorm te gieten. ,,Een boek over mezelf is niet iets wat ik gewoon vind. Ik hoef niet zonodig. Ik had ook niemand verteld dat ik er mee bezig was. Alleen m'n familie wist ervan. Dus toen er in de krant over werd geschreven, belden vrienden op. Of ik ze überhaupt wel eens iets vertelde. In de kerk kwam ik de zus van Jeremy tegen, met wie ik goed bevriend ben. `Waarom heb je me niks over dat boek verteld?'

,,Na de wereldbekerwedstrijden in Azië in december ging ik naar m'n ouderlijk huis in Saskatoon, voor kerstmis, en daar heb ik boeken gesigneerd. Het was erg druk. Een voordeel is dat het boek makkelijk leest, ook voor kinderen. Van kinderen heb ik ook veel reacties gehad. Ik woon in Calgary tegenover een lagere school, waar ik na de Spelen nog op bezoek ben geweest. Toen ik terugkwam hing er een spandoek op het hek met felicitaties. Vorige week had een leerlinge een boek in m'n brievenbus gestopt, met een foto en een brief erbij. Het was het beste boek dat ze ooit gelezen had en of ik het wilde signeren. Zulke reacties heb ik veel gekregen. Ja, mensen kunnen wel iets leren van m'n ervaringen. Het laat zien dat ik een normaal mens ben, dat ik ervoor heb moeten vechten. Ik ben een gewoon kind geweest van wie de droom is uitgekomen. It's real. Mijn succes is iets wat iedereen kan overkomen.''

LeMay leest liever boeken over andere mensen. ,,Ik heb altijd heel veel boeken bij me. Ik heb net de biografie gelezen van Martin Luther King jr. en het boek van Rudolph Giuliani over leiderschap. En een boek van een vrouw wier man is omgekomen in een van de vliegtuigen die werden gebruikt voor de aanslagen op 11 september. Met kerst heb ik het boek van Nelson Mandela gekregen, maar ik lees ook The Hobbitt. Ik hou van non-fictie, maar voordat ik ga slapen lees ik nog wat fictie, bij voorkeur een love story.''

Ze las ook het boek van wielrenner Lance Armstrong. It's not about the bike is verplichte kost voor sporters. Het succes van dat boek en de populariteit van de viervoudige Tourwinnaar in de VS is vooral te danken aan het dramatische verhaal van de sportman die zijn ziekte (kanker) versloeg. Zo'n verhaal heeft LeMay niet. ,,Ik heb niets overwonnen dat levensbedreigend is.''

Ook zonder drama zijn levensverhaal en achtergrond van LeMay de moeite waard. De naam alleen al: LeMay vanwege haar voorouders, Hugenoten die eeuwen geleden van Frankrijk naar Schotland vluchtten. Ze is de jongste dochter van een Schots echtpaar dat begin jaren zestig uit de buurt van Glasgow naar het oosten van Canada emigreerde. De drie dochters kregen Schotse namen: Fiona, Ailsa en Catriona. Oorspronkelijk zou het echtpaar LeMay maar een jaar in Canada blijven, maar ze wonen er nog steeds. Het gezin verbleef zelfs nog een tijdje in Rio de Janeiro. Catriona was vijf jaar oud. ,,Ik ben twee keer in Brazilië teruggeweest. M'n vader gaat om de paar maanden, hij spreekt vloeiend Portugees en geeft er les aan de universiteit. Wij hebben altijd veel gereisd. 's Zomers gingen we naar Schotland, waar ik nog veel familie heb. Toen m'n opa overleed, heeft mijn vader diens huis gehouden. Daar komen we nog wel eens.'' LeMays moeder is lerares Frans. ,,Vijf jaar geleden zijn m'n ouders gescheiden. Verbaasde me niks. Ze hebben altijd ieder hun eigen leven gehad.''

LeMay bezit een Canadees en een Brits paspoort. ,,Mijn familie in Schotland heeft me na de Spelen een artikel van de voorpagina van een krant uit Glasgow opgestuurd – er stond ook een groot verhaal in met mijn foto. Ik werd omschreven als `de olympiër die ervandoor is gegaan'. Het gaat erover hoe Schotland me alsnog heeft geclaimd, hoewel ik in Canada woon.''

In 1995 trouwde ze met Bart Doan, een rodeorijder die ze leerde kennen toen hij ijsmaker was geworden op de Olympic Oval in Calgary. ,,Toen hij daar ging werken, had hij het gevoel dat hij dood was gegaan en in de hemel was terechtgekomen. Want alles wat hij deed was naar meisjes kijken in strakke pakken.'' Op grote toernooien is de domineeszoon vaak een vertrouwde verschijning. Met een zwarte cowboyhoed op zijn hoofd staat hij dan langs de baan. ,,Het is niet zo dat ik niet kan rijden als hij er niet is. Maar een paar jaar geleden hebben we besloten dat we het zo zouden doen. Het trekt namelijk een wissel op relaties als je vaak weg bent. Bart heeft veel voor me opzij gezet, of in de wacht. Ik realiseer me dat je als sporter een erg egoïstisch leven leidt. Het wordt nu eens een keer tijd voor hem.''

Is ze bezig aan haar laatste seizoen? ,,Ik zeg pas wat ik doe als ik ook weet wat ik ga doen. Maar de kans dat ik stop is groter dan dat ik doorga. Ik zit er best wel mee. Financieel zou het beter zijn nog even door te gaan, hoewel ik sponsors heb die ook nog een paar jaar bij me blijven als ik stop. Zo is er een lijn met sportbeha's die mijn naam draagt. Dat soort dingen blijft dus. Als ik stop moet ik wel meer dingen voor die bedrijven gaan doen dan nu, zoals voor Aegon Canada en kledingsponsor Roots. Ik kan nog een tijdje in de top meedoen, maar waarom zou ik nog blijven schaatsen? Ik ga toch niet door tot de Winterspelen in Italië (2006, red.). Dat duurt me te lang. Tegelijkertijd ben ik bang voor de verandering. Dat beangstigt me een beetje. Het schaatsen zelf zal ik niet missen. De mensen, de vrienden, het trainen, dat wel.'' Een rol als begeleider in de schaatsploeg, of van de olympische ploeg in Turijn, dat lijkt haar wel wat. Ze zou graag eens ,,aan de andere kant'' staan.

,,Moet ik doorgaan om nog meer races te winnen? En ik kan ook niet zeggen dat het reisprogramma voor volgend seizoen me bevalt (WK sprint in Nagano, WK afstanden in Seoul, red.). Ik weet alleen niet of ik alles uit mezelf heb gehaald. Ik heb alles bereikt wat ik wilde en 37,22 (wereldrecord, red.) is een hele goeie tijd, maar ik ben ervan overtuigd dat ik sneller kan. Onder de 37 seconden? Misschien. Ik heb nog nooit een perfecte race gereden en ik weet ook niet of dat mogelijk is. Ik betwijfel of de perfecte race bestaat. Als je je op geen enkel punt meer kunt verbeteren, wordt het tijd ermee op te houden. Mensen zeggen: `waarom zou je stoppen als je schaatsen nog zo leuk vindt?' Maar als ik zo zou redeneren, zou ik op m'n veertigste of vijftigste nog rijden. Je moet ook weten wanneer het tijd is om een stap terug te doen.''

Actief is LeMay op vele fronten, vooral op het gebied van liefdadigheid. Ze helpt een organisatie die opkomt voor mensen met een ruggengraataandoening, werkt voor Sportskids, een groepering die contributie en materiaal betaalt voor kinderen uit arme gezinnen, ze zet zich in voor ernstig gehandicapten en ze hoopt eind dit jaar een bezoek te brengen aan een project voor kinderen in een ontwikkelingsland. Daarnaast spant LeMay zich in om de Winterspelen van 2010 naar Vancouver te krijgen. Mogelijk gaat ze in juli naar het IOC-congres in Praag waar beslist wordt wie dat jaar de Spelen mag organiseren.

LeMay heeft vele gezichten: olympisch kampioen, rolmodel, aantrekkelijke vrouw en echtgenote. In welke volgorde? ,,Eerst rolmodel, dan olympisch kampioen.'' Dan mooie vrouw en tot slot echtgenote? LeMay schiet in de lach, giechelt en trappelt van plezier met haar blote voeten op de marmeren vloer van het hotel. ,,Misschien. Laten we het op een gedeelde derde plaats houden.''