Advocaat en melkkoe

Door de sterk gedaalde koersen van aandelen voelen beleggers zich bekocht. De sprookjes in de folders blijken nachtmerries. Met name producten en constructies rond beleggen met geleend geld, zoals leaseplannen, brengen beleggers op de been. Maar een kwaaie brief naar de verkoper haalt weinig uit. Er is zwaarder geschut vereist. Bijvoorbeeld een advocaat die via de rechter een schadevergoeding uit het vuur sleept.

Dat willen advocaten graag, vooral als het om honderden of duizenden beleggers tegelijk gaat. Vaak neemt een advocaat het voortouw en probeert via de publiciteit rond een (vermeend) schandaal klanten te winnen. Je zag dat na de beursgang van WorldOnline, toen zich zelfs meerdere groepen van benadeelden vormden. Je ziet het ook al enige maanden rond Legio Lease, nu een dochter van het financiële concern Dexia.

Tussen de 40.000 en 60.000 (van de honderdduizenden) kopers van leaseproducten meldden zich aan bij de stichting Leaseverlies (www.leaseverlies.nl), die probeert de schade te verhalen op Dexia. Dat lijkt een goeie zaak, maar is dat wel zo? Kan het misschien anders en beter? Wie springt er altijd goed uit? Antwoord: de advocaat, want deze stichting is een melkkoe.

Hoe gaat zoiets in zijn werk? Een gedupeerde belegger betaalt de stichting (voorlopig eenmalig) 45 euro. De leden van de Consumentenbond of de Vereniging van Effectenbezitters, die beide dit initiatief steunen, betalen 40 euro. Wanneer er 50.000 mensen meedoen, die gemiddeld 42,50 euro betalen, ontvangt de stichting 2,125 miljoen euro, die je op een renterekening kan zetten, wat extra inkomsten oplevert.

Het driekoppige bestuur van de stichting is de baas van die pot met geld. Voorzitter is mr G. Hooft Graafland, tot eind 2001 advocaat bij Barents & Krans (advocaten en notarissen) en nu nog hun adviseur. De stichting heeft mr W.M. Schonewille van Barents & Krans ingeschakeld als advocaat, die dus declareert bij een kantoorgenoot. Wie controleert er dan het nut en de noodzaak van de verrichte werkzaamheden, door Schonewille en zijn medewerkers? Zo zijn er meer mogelijke belangenconflicten.

Een ander punt is de duur van de inzet. Welk belang heeft de advocaat bij een snelle afwikkeling, wanneer er voldoende geld in kas zit en niemand hem kritisch volgt? Zo heeft de stichting Leaseverlies een schikking met Dexia (omvang 435 miljoen euro) afgewezen, want de stichting gaat liever voor goud. Men wil dat de rechter alle leasecontracten ontbindt. De maximale schatting van de schade voor Dexia bedraagt daardoor 4,5 miljard euro.

Dat is een onvoorstelbaar hoog bedrag en Dexia grijpt dus naar verwachting alle juridische middelen aan om deze claim te bestrijden. Daarom waarschuwt Leaseverlies de deelnemers dat de procedure jaren kan duren, mogelijk tot aan de Hoge Raad toe. Tenzij er een tussentijdse schikking komt. Duurt het echt lang, dan zal de stichting de deelnemers om een extra bijdrage vragen. Een advocatentong wordt met muntolie gesmeerd.

Tot zover het goede nieuws, althans voor de stichting. Er staat wel iets tegenover. Men behartigt de belangen van mensen die tussen 1 januari 1995 en 1 mei 2002 een effectenlease overeenkomst sloten met Legio Lease (en rechtsopvolgers) en daardoor mogelijk schade leden of dreigen te lijden. Het doel is een optimale schadeclaim te bedingen.

Dat is een ambitieuze doelstelling, want door alle publiciteit kan de doelgroep uitdijen tot 100.000 à 150.000 klagers. Hoe houdt je die administratief en juridisch in de hand? Het gaat immers niet om evenzoveel vergelijkbare gevallen met een standaard afloop, maar mogelijk om honderden verschillende problemen met een specifieke afloop. Daarmee groeit de stichting uit tot een kleine consumentenbond, met een beperkte taak en duur. Daar zit ook het alternatief voor een andere en betere aanpak.

Het is logischer wanneer de Consumentenbond en/of de VEB in het vervolg het initiatief neemt om de klagers te verenigen in een stichting of vereniging, de deelnemersadministratie op zich nemen, mede het bestuur noemen en eventueel een advocaat aantrekken. Dat garandeert onder meer een zuiverder afweging tussen de afhandeling van klachten: schikken, via de klachtencommissie van het Dutch Securities Institute (www.stichting-dsi.nl) of via de rechter.