`Ziekenhuizen en scholen zelfstandiger'

Zorginstellingen en scholen moeten net zo zelfstandig worden als woningcorporaties. Instellingen zoals ziekenhuizen moeten daarbij meer mogelijkheden krijgen om zichzelf te financieren.

Dit schrijft CDA-lijsttrekker en demissionair premier Balkenende in de bundel Onderneming & Maatschappij, die hij vanmiddag zou presenteren. Balkenende pleit daarin onder meer voor het scheppen van een `maatschappelijke onderneming' om ,,de collectieve sector te dynamiseren''. Zijn voorganger De Hoop Scheffer hield eerder een meer algemeen pleidooi voor zo'n privaat bedrijf met een publieke taak.

Balkenende vindt dat de staat op dit moment een te grote greep heeft op de zorg en het onderwijs. Met name het gebrek aan financiële zelfstandigheid leidt volgens hem tot problemen, zoals de wachtlijsten bij ziekenhuizen.

In zijn bijdrage trekt Balkenende een vergelijking met de woningbouwsector, waar toenmalig staatssecretaris Heerma (CDA) begin jaren negentig de corporaties losweekte van de staat. Bij deze `bruteringsoperatie' stopte de overheid met het subsidiëren van de nieuwe woningen, die sindsdien worden gefinancierd door de woningcorpaties. De overheid geeft alleen nog huursubsidie, zodat huurders met lage inkomens de corporatiewoningen kunnen betalen.

,,De wachtlijsten in de huursector zijn verdwenen'', constateert Balkenende. ,,Daarom zijn er meer bruteringsoperaties nodig''.

Instellingen in onder meer de zorg, de woningbouw, het onderwijs en het openbaar vervoer moeten dan wel een `maatschappelijke onderneming' worden. Bij zo'n onderneming krijgen belanghebbenden zoals patiënten en reizigers een plek in de adviesraad. Omdat ze geen winst hoeven te maken kunnen zij concurreren met commerciële ondernemingen bij het aanbieden van diensten en producten.

Deze ondernemingen moeten daarbij de mogelijkheid krijgen om meer geld voor zichzelf op te potten. Op dit moment mogen bijvoorbeeld instellingen in de gezondheidszorg maar een beperkt deel van hun `winst' houden; de rest moet in de schatkist worden gestort.

Balkenende vindt dat deze instellingen dit geld voortaan mogen houden om de hervorming van de sector te kunnen betalen. Ook zouden zij moeten kunnen lenen bij deelnemers, die daarvoor zeggenschap krijgen in de onderneming.

De overheid kan dit soort leningen stimuleren door er minder belasting over te heffen.

    • Jaco Alberts
    • Karel Berkhout