Zeg, dikke koe, ben je blind?

Een huwelijk: Jan en Olga, vijfentwintig jaar getrouwd, zitten op een terras aan zee ergens in Griekenland. Hij beklaagt zich over de koffie, zij zegt dat hij nescafé had moeten bestellen. Hij constateert dat alles in het vet drijft, zij merkt op dat olijfolie juist gezond is. Hij signaleert `een werkschuw volk dat elk excuus aangrijpt om op zijn krent te blijven zitten', zij `de bakermat van onze beschaving'. Zij vraagt: `Waarom pulk je toch altijd de etiketjes van de flessen?' Dan komt de whisky. De vijandelijkheden worden intenser. `Trut', `Mens', `Dikke koe'. Daarna het scheten laten, gevolgd door het moment waarop hij de rode wijn die hij voor haar heeft gehaald expres over haar boek laat lopen. `Je bent toch niet blind. Ik sta daar ongeveer een uur met dat glas.'

Zo is binnen tien bladzijden duidelijk dat Sameer S. Mehendale in zijn debuut Heliosis een gooi doet naar de trofee voor het slechtste huwelijk uit de hedendaagse Nederlandse letteren. Vergeleken met de relatie tussen deze Jan en Olga is het samenzijn van bijvoorbeeld Maarten en Nicolien Koning uit J.J. Voskuils Het Bureau een oase van ontspanning.

Dat het niet lekker meer loopt tussen Jan en Olga heeft niet alleen te maken met interne slijtage van hun relatie: het gaat ook slecht bij hem op de zaak. Hij vertrouwt zijn compagnon niet en hij heeft een anonieme dreigbrief ontvangen waarin staat `dat de Stichting Toezicht Effecten ons bedrijf in de smiezen houdt'. De dagen brengen ze door met ruziënd wandelen over hoge rotsen, bekvechten over een verloren gsm en zwijgend op het strand in de zon liggen. 's Avonds, als hij zich heeft laten vollopen, drukt hij zich tegen haar aan, maar zij wil daar niets van weten. 's Ochtends excuseert hij zich voor zijn avondlijke wangedrag. Overdag gluurt hij naar een vijftienjarig meisje op het strand. Als Olga een afspraak maakt met een plaatselijke ex-zeeman van de wilde vaart (`Zoulis is geen schapenboer'), gaat het mis met Jan en krijgt Heliosis (`zonnesteek') de akelige ontknoping die al vanaf het begin onder de oppervlakte borrelde.

Sameer S. Mehendale werd in 1961 geboren in India, kwam op zijn tiende naar Nederland en studeerde medische biologie in Amsterdam. Dat laatste heeft zijn sporen achtergelaten in zijn debuut. Hoewel hij het verhaal geheel uit het perspectief van de man beschrijft, houdt Mehendale zich bij zintuiglijk waarneembare zaken. De hoofdpijn van de hoofdpersoon wordt gemeld, zijn gedachten blijven onzichtbaar. Meteen de beginzinnen van het boek geven je het idee dat je wordt meegevoerd op een observatietocht om naar een bijzondere diersoort te kijken: `Met open mond staarde hij naar zijn lege hand. Hij liet zijn arm zakken en helde opzij. Naast hem op de vlonders lag zijn vork. Het verchroomde metaal blonk in het zonlicht. Het frietje was eraf geschoten en onder de tafel gerold. Hij kromde zich over de leuning van de stoel en raapte de vork op. Met een servet deed hij het vuil van de tanden en prikte hij een volgend frietje van zijn bord.'

Door andere elementen wordt de onheilspellende sfeer van Heliosis nog verder aangezet. De hoofdpersoon ziet keer op keer Griekse kranten liggen waarvan hij de letters niet begrijpt en die hem bovendien doen denken aan de met krantenletters bijeengeplakte dreigbrief die hij in Nederland kreeg. Steeds meer besef je dat deze man zich zo bedreigd voelt door de wereld dat hij ieder moment in een beest kan veranderen. Uiteindelijk blijkt de wereld helemaal niet zo vijandig als Jan vermoedde, maar dan is het al te laat.

Mehendales observerende manier van schrijven heeft ook nadelen, waarvan het belangrijkste is dat Heliosis wat lang is uitgevallen. Voor een adequate bestudering van het gedrag van een diersoort is veel tijd en geduld nodig, maar een lezer heeft meer haast dan een bioloog. De scènes lijken wel erg op elkaar. In een slecht huwelijk heeft de eeuwige herhaling van gelijkvormige ongenoegens een belangrijke plaats, maar Mehendale stelt het geduld van zijn lezers wel erg nadrukkelijk op de proef. Toch lees je door, in de wetenschap dat er een morbide beloning in het verschiet ligt: deze vakantiereis kan onmogelijk met een sisser aflopen.

Sameer S. Mehendale: Heliosis.

De Arbeiderspers, 156 blz. €14,95

    • Arjen Fortuin