Waar blijft toch de gezelligheid

Sjoerd Kuyper is een goed en geestig, zij het wat sentimenteel schrijver voor jonge kinderen. Hij is een kei in het vinden van metaforen dicht bij huis, van beelden die kleuters begrijpen. Sneeuw is niet zomaar wit, maar wit als suiker en zout door elkaar op een wit tafelkleed. Het schrijven voor oudere kinderen, voor tieners en pubers, gaat hem moeilijker af.

De leukste jongen van de school verscheen eerder onder de titel De schoolstrijd als `Vroege Lijster,' een speciale uitgave verkrijgbaar via het onderwijs. Het boek gaat over voetbal en verliefdheid, maar vooral over een kleine dorpsschool die fuseren moet. Kuypers ideeën en gevoelens over dat laatste thema zitten zijn doorgaans zo soepele en speelse stijl in de weg.

Zijn twee hoofdpersonen, het jongensachtige meisje Sam en Kimmel, een grappige jongen met pet en paardenstaart, komen bijvoorbeeld binnenvallen bij een vergadering over het voortbestaan van hun school. Een aantal betrokken ouders en onderwijzers discussieert: `Juf Beil knikte. ,,Wat ze vergeten, is dat een school niet alleen een plek is om te leren, maar ook een plek voor gezelligheid. Als je de kinderen alleen maar dingen wilt leren, kun je dat ook wel via de televisie doen, of via e-mail en internet, weet ik hoe het heet. Kunnen ze gewoon thuis blijven, hoeven ze ook niet door de kou 's winters, hoeven al die ouders het milieu niet te verpesten met hun stinkauto's voor de school. Maar kinderen willen op het schoolplein spelen met hun buurkinderen [...] – daar is een school óók goed voor. Alle gezelligheid verdwijnt zo langzamerhand uit de wereld. De kleermakers, de schoenmakers, de kleine bakkerijen'.' En zo gaat het nog wel even door.

Kuyper doet zijn best verschillende meningen over dit onderwerp te verwoorden, dat wel, maar een meeslepende of uitdagende ideeënroman wil dit boek niet worden. Daarvoor zijn er te veel van dit soort uitweidingen. Hij had er beter aan gedaan de sfeer op de scholen te vangen in beschrijvingen, in zo levendig mogelijke scènes, en het aan zijn lezers over te laten te oordelen. Méér zoals hij over voetbal schrijft, in ditzelfde boek.

Dat de toon in een boek voor kinderen vanaf een jaar of tien ook weer snel te jofel kan uitvallen, blijkt uit Westervenster van debutante Wilma Verweij. Verweij zette uitroepen en verzuchtingen als `shit', `jeminee', `jezus', `doe even normaal' en `wat een schijtlaars' in haar verhaal. Het gaat in Westervenster niet om een duidelijk conflict als tussen grote en kleine scholen, maar eerder om een pleidooi voor de verbeelding. Het gaat over een boek, ook Westervenster genaamd, dat een toegangspoort vormt tussen de mensenwereld en de magische wereld, een `waarborg voor de menselijke fantasie'.

Een veertienjarige tweeling verhuist met hun ouders naar een vervallen huis op een onbewoond eiland voor de Engelse zuidkust. Dit gezin heeft alle respect voor het eiland, in tegenstelling tot de snode projectontwikkelaar die er ook op aast. Maar er is meer aan de hand. Veel meer. Merlijn de tovenaar zou op het eiland worden vastgehouden, net als het magische boek Westervenster dat samen met de graal en het zwaard Excalibur de nalatenschap van koning Arthur vormt. De soms zo jofel beschreven lotgevallen van de tweeling worden doorsneden met de juist wel erg sterk aangezette, al te dramatische strijd rond het boek. En die draait om het Kwaad in een gestalte die `niets menselijks' heeft, met een `gifgroene, grofgeschubde huid' en vingers met `bolle, ziekgele' nagels. Rauwe kreten klinken, en `ijselijke gillen', en er wordt rochelend gelachen. Maar de stijl en de opbouw van Westervenster zijn te onevenwichtig om spannend te zijn.

Sjoerd Kuyper: De leukste jongen van de school. Leopold, 112 blz. €13,50. Vanaf 10 jaar.

Wilma Verweij: Westervenster. Querido. 175 blz. €12,50. Vanaf 11 jaar.