Tatjana wil geen wc's schoonmaken

NRC Handelsblad doet wekelijks verslag van de verplichte inburgering van 22 nieuwkomers. Deze week oriënteren zij zich op een toekomstig beroep. Mustafa: ,,Maar ik bén al kok.'

,,Wat is het taalniveau in deze klas?', wil gastdocent René Rodenburg weten van docente Merel Borgius voordat hij begint aan zijn les over wat de arbeidsmarkt de inburgeraars te bieden heeft. ,,Praat maar langzaam', adviseert Borgius.

Rodenburg is van de organisatie Individuele Beroepen Oriëntatie (IBO) en vertelt de klas dat hij is gekomen om ,,te vertellen wat de arbeidsmarkt nodig heeft'. ,,En ik ga een beroepenkeuzetest afnemen.' Wazige blikken. Borgius moet nu al ingrijpen. Ze vertaalt de begrippen arbeidsmarkt en de beroepenkeuzetest met haar voor de leerlingen inmiddels welbekende mimiek.

De gastdocent legt de klas steeds twee foto`s voor, met afbeeldingen van laaggeschoolde beroepen, waartussen de inburgeraars moeten kiezen. De cursisten moeten iedere keer weer invullen of ze liever met planten sjouwen, schoonmaken, een varkensstal uitmesten, vakken vullen in de supermarkt of friet bakken.

De eerste afkeurende reactie komt van de meest gemotiveerde cursist Mustafa Topcu. ,,Die gekken', zegt hij in het Turks. ,,Ze hebben speciale scholen waar je kunt leren schoonmaken', lacht hij. ,,Hoe lang moet je leren voor het etiketteren van waren in de winkel', vraagt hij spottend in het Nederlands.

Het incasseringsvermogen van de cursisten wordt het zwaarst op de proef gesteld bij vraag twintig, als ze moeten kiezen tussen wc's schoonmaken en een varkenshok uitmesten. ,,Wat vind je zelf?', schreeuwt Tatjana tegen de gastdocent. Mustafa legt uit protest de pen neer en slaat het boekje dicht. Hij schudt zijn hoofd als teken van ongeloof. ,,Ik ga niet naar school om later te gaan schoonmaken. Belachelijk.' Indra zegt het vriendelijker: ,,Het zijn allemaal simpele banen.'

,,Dit kan geen beroepentest zijn, dit moet een soort psychologische test zijn', oppert Mohammed, karateleraar, hoopvol.

,,Nee hoor, dit is een beroepentest', verzekert Rodenburg.

De groep voelt zich gekrenkt en moppert steeds luider. Soumaya rept zelfs van racisme. ,,Het zijn allemaal schoonmaakberoepen, die niet overeenkomen met hun verwachtingen', verduidelijkt Borgius de onvrede.

Rodenburg vindt dat deze simpele beroepen wel degelijk aansluiten bij de inburgeraars, zeker als hij ziet wat ze willen en ook wat ze kunnen. ,,Ook als ze later willen doorstuderen. Als ze tijdens hun studie parttime willen werken, zullen ze dit soort werk moeten verrichten.'

De gastdocent legt, aan de hand van schema's en tekeningen op het bord, uit hoe een maatschappij – als het goed is – wordt georganiseerd. Wat er zoal aan instellingen nodig is om in allerlei behoeftes van de burgers te kunnen voorzien. Van bioscopen voor simpel vermaak tot een leger voor beveiliging tegen een vijandige natie. Waarom behandelt hij dat? ,,Als jullie straks een beroepskeuze gaan maken, kom je voor een dilemma te staan', voorspelt Rodenburg. ,,Wat wil je zelf en waar heeft de maatschappij op dit moment behoefte aan?'

,,Hoe lang duurt de opleiding tot kok?' Mustafa houdt het niet langer uit. Daar vraagt-ie wat! Rodenburg legt uit dat Mustafa eerst het Nederlands op niveau 2 moet beheersen. Dat is geen probleem, roept Mustafa. In mei zal hij dat niveau bereiken als hij klaar is met de inburgering. ,,Daarna moet je een geïntegreerd traject volgen, dat is afgestemd op je situatie', vervolgt Rodenburg. ,,Je gaat een half jaar lang studeren voor horeca-bakker. Dan word je assistent-kok. Hierna ga je vier dagen in de week werken en een dag ga je naar school. Normaal ben je hier anderhalf jaar mee bezig.'

Mustafa: ,,Maar ik bèn al kok.'

Rodenburg: ,,Wat ik je zojuist vertelde was de officiële weg. De horeca zit te springen om goede mensen. Je kunt ook nu al gaan solliciteren en als iemand je wil, kun je zo aan de slag.'

,,Moet je vijf talen beheersen als je stewardess wil worden?', wil Penda weten.

,,Nee hoor, drie talen zijn voldoende', zegt Rodenburg. ,,Naast Nederlands en Engels moet je een beetje Duits of Frans spreken.'

,,Hoe lang duurt het om Frans te leren?'

Als ze hoort dat ze zeker drie jaar moet doorstuderen, ziet Penda er maar van af. Haar tweede keus is computerprogrammeur. Penda, die in haar eigen land alleen de lagere school heeft afgemaakt, heeft een zeer lange weg te gaan, begrijpt ze uit het verhaal van Rodenburg. Ze moet eerst het Nederlands op niveau 5 beheersen, dat kan jaren duren. Daarna moet ze nog eens vier jaar een hbo-opleiding volgen. Rodenburg adviseert Penda een ander beroep te kiezen. Vier jaar geleden heeft hij veel nieuwkomers geadviseerd juist in de ICT te gaan. Toen waren er genoeg banen, maar nu heeft de maatschappij geen behoefte meer aan ze. ,,Ze zijn allemaal werkloos nu', zegt Rodenburg. ,,Er is grote concurrentie en de werkgevers hebben liever Nederlanders.'

Als de inburgeraars zich morrend naar de kantine begeven voor een bekertje thee of een sigaret op het binnenplein zegt Rodenburg dat hij de protesten van de inburgeraars kan begrijpen. Hun frustraties vloeien voort uit geringe acceptatie van hun eigen situatie, zegt hij. ,,Ze beseffen nog niet waar ze zijn terechtgekomen. In hun eigen land behoorden ze op z'n minst tot de middenklasse, hier vormen ze de onderlaag. Ze hebben de illusie dat ze hier meteen kunnen doorstromen naar de bovenlaag. Maar dat gaat niet.'

Het eerste deel van deze serie werd op

11 januari gepubliceerd en is te lezen op www.nrc.nl