Onder de vulkaan

Iets na het middaguur begon het in Rotterdam-Oost penetrant naar een combinatie van jodium en verbrand hard plastic te stinken. De wind kwam uit de westhoek en ervaren Rijnmond-ruikers weten dat er dan iets mis kan zijn in de Botlek. Dat was inderdaad het geval. Daar was korte tijd ervoor bij een tankopslagbedrijf een aanzienlijke hoeveelheid van de giftige, bijtende en stinkende stof ortho-cresol vrijgekomen. Tot in de verre omtrek stonk het. Honderden mensen belden gealarmeerd de milieudienst, trein- en scheepvaartverkeer werden stilgelegd en de autoriteiten en hulpdiensten kwamen bijeen in hun rampencoördinatiecentrum, het hoofdkantoor van het Gemeentelijk Havenbedrijf. Met de giftigheid van de vrijgekomen stof leek het uiteindelijk mee te vallen. Groot-Rotterdam is niet aan een ramp ontsnapt. De vulkaan braakte even rook en as, maar een echt gevaarlijke uitbarsting bleef uit.

Dat is meegenomen, maar andermaal is aangetoond dat leven in dit gebied zijn risico's kent. De prijs die de grootste petrochemische haven ter wereld betaalt voor zijn spectaculaire superlatief is de kans op een ontsnapte gifwolk, een brand in de opslagtanks van Pernis of een aanvaring tussen een gas- en een kerosinetanker op de Waterweg. Dit zijn gelukkig geen alledaagse realiteiten, maar te gemakkelijk wordt vergeten dat Rotterdam, Vlaardingen, Schiedam en de omliggende gemeenten wel degelijk gevaar kunnen lopen door de opeenhoping van giftige en brandbare stoffen in deze dichtbevolkte regio.

Ieder ongeluk, hoe onschuldig ook, verdient het om die reden grondig te worden onderzocht. Het gaat steeds weer om de lering die eruit te trekken valt. Wat gisteren precies fout ging bij het overslaan van de ortho-cresol van schip in opslagtank, die vervolgens scheurde, is nog onduidelijk. Het betrokken bedrijf – Vopak – zal na minutieuze inspectie met een verklaring moeten komen. Was het gebrekkig onderhoud, een menselijke fout of iets anders? En had het ongeluk voorkomen kunnen worden? De autoriteiten en hulpdiensten moeten de draaiboeken nalopen om te kijken of iedereen volgens voorschrift heeft gehandeld. Het lijkt erop dat dat het geval is geweest, hoewel te lang onduidelijkheid heeft bestaan over de vraag hoe giftig ortho-cresol precies is en of er acuut gevaar voor de volksgezondheid bestond. Ook het feit dat kennelijk lang niet iedereen weet dat bij loeiende sirenes ramen en deuren dicht moeten en mensen binnen een veilig heenkomen dienen te zoeken, zal op zijn betekenis moeten worden onderzocht. Kortom, hoe stond het met de informatievoorziening aan de burgers en hebben sirenes nog wel het effect dat ze beogen?

Bij de afhandeling van ongelukken zoals dat van gisteren in de Botlek mag niet te snel worden teruggevallen in de reflex dat het allemaal wel meeviel omdat er geen dodelijke slachtoffers zijn. Routine is de grondslag voor adequate rampenbestrijding, maar een te grote routine kan leiden tot achteloosheid – de grootste vijand van veiligheid in riskante gebieden.