Loeiende walvissen

In `Najib en Julia', de nieuwe tv-serie van Theo van Gogh, wordt een hockeymeisje verliefd op een Marokkaanse pizzakoerier. ,,Het loopt natuurlijk niet goed af.''

De nieuwe televisieserie van de AVRO, Najib en Julia, is een moderne versie van Shakespeare's beroemde liefdesverhaal Romeo en Julia. Alleen heet de Romeo in dit geval Najib en komt hij uit een traditioneel Marokkaans gezin dat in Den Haag woont. Hij werkt als pizzakoerier en is de enige van zijn familie die contact heeft met zijn drugsdealende broer in de gevangenis, zijn moeder en vader weigeren elke omgang. Najib heeft ook een verstoten zus in Frankrijk: zij wilde niet trouwen met de man die haar vader voor haar in gedachten had.

Najibs Julia, een meisje uit de keurige Haagse vogelwijk, is aan het trainen als hockeykeepster voor Jong Oranje. Haar trainer (Thijs Römer) ziet de opbloeiende liefde niet zitten en ook haar vader, een onbetrouwbare politieagent, vreest de komst van een vrijer met een criminele broer. De moeder van Julia is een vage, verbitterde vrouw die vlucht in eindeloos mediteren. Ondanks de afkeuring van beide families zetten de geliefden hun zin door, met alle fatale gevolgen van dien.

Najib en Julia is een dertiendelige serie, geschreven door Justus van Oel en bedacht en geregisseerd door Theo van Gogh. De lowbudget productie is bedoeld voor jongeren. Eromheen is een educatief programma opgezet, waarbij de nadruk ligt op de verhouding tussen de Nederlandse en de Marokkaanse cultuur – een thema dat Van Gogh sinds lange tijd bezighoudt: ,,Nog voordat Pim Fortuyn werd vermoord vroeg ik me al af waarom Marokkanen zo hoog op de criminaliteitslijsten scoren en waarom we tegelijkertijd zo weinig van ze afweten.'' Hij noemt de NPS-serie Dunya en Desi over een Marokkaans en Nederlands meisje ,,knap gemaakt, maar ongeloofwaardig''.

Volgens Van Gogh kun je niet pessimistisch genoeg zijn over de realiteit. ,,Ik denk dat de kloof steeds groter wordt. Als je hier in Amsterdam kijkt in de Transvaalbuurt, of liever in klein Turkije, dan zie je hoe de chador hand over hand toeneemt. Begrijp me goed, ik vind dat iedereen voor zichzelf moet uitmaken wat hij of zij draagt. Maar dat ontneemt mij niet het recht die ontwikkeling beangstigend te vinden. En ik wil graag dat je dit noteert: ik heb een diep, diep dédain voor mensen als Adriaan van Dis die op televisie de esthetische waarde van de burqa gaan verdedigen, dat vind ik huichelachtig. Ik ben geen cultuurrelativist. Culturen zíjn niet gelijk en er is nog een lange weg te gaan wil je dat veranderen. Ik toon wat er is. Ik ben een exponent van de politiek correcte samenleving waarin mij jarenlang door allerlei politieke gezagsdragers is verteld dat het wel goed komt met die multiculturele samenleving, hoewel het tegendeel waar is.

,,Binnen de Arabische cultuur zijn er veel verschillen, alleen al in de taal. In de serie wordt zowel Berbers, Arabisch als Egyptisch gesproken. Dat moest wel, omdat de acteurs niet allemaal dezelfde taal machtig waren. Ik heb er een tolk op gezet om het enigszins te laten kloppen. Dat er Egyptisch wordt gesproken is wel een beetje ongeloofwaardig, maar aangezien Najib ook de koran uit zijn hoofd kan citeren zal hij in ieder geval een beetje Egyptisch kunnen verstaan. Voor een Marokkaan klinkt Egyptisch als vet Brabants, is mij verteld.''

Rillingen

Ondanks de grote culturele afgrond die gaapt tussen Najib en Julia is er toch liefde mogelijk. Voor Van Gogh, die zichzelf een van de meest cynische regisseurs van Nederland noemt en eerder al met het programma De Hunkering een ode aan de mislukte liefde bracht, is dat nog positief. ,,Het loopt natuurlijk niet goed af'', haast hij zich te zeggen. ,,Daar ga ik geen geheim van maken. Iedereen weet toch hoe het met Romeo en Julia afloopt? Maar wil de serie overtuigen dan moeten die twee behoorlijk verliefd zijn, anders gelooft niemand het. Er worden door Najib en Julia ook van die pathetische dingen gezegd als `ik hou van jou, ik blijf voor altijd bij je, we doen alles samen'. Toen ik dat in het script las liepen de rillingen over mijn rug, maar het hoort nu eenmaal bij jonge mensen. Het cynisme zit vooral in de families, in Julia's moeder die alleen maar met new age-altaartjes bezig is en niet naar haar dochter omkijkt, en in haar vader van tweehonderd kilo die niet wil dat zijn dochter met een Marokkaan omgaat. De Marokkaanse vader, die roept dat Allah de enige weg is, is een fossiel die niet in deze tijd thuishoort. En Najibs moeder gebruikt haar slachtofferschap alleen om haar gelijk te krijgen. Ik weet niet aan welke kant de wederzijdse afkeer groter is.''

Om de verliefdheid duidelijk te tonen begint iedere aflevering met dezelfde onstuimige vrijpartij tussen Najib en Julia. Zowel Hanin Msellek (Najib) als Tara Elders (Julia) vertelden dat ze nog nooit eerder een liefdesscène speelden en dat het eng was om te doen. Maar ook Van Gogh blijkt geen liefhebber te zijn van het filmen van seksscènes. ,,Toen ik het openingsliedje hoorde van Spinvis dacht ik: `Laat ze daar maar bij vrijen, dan zijn we daar meteen vanaf.' Niets is zo ellendig als vrijscènes opnemen. Met plaatsvervangende schaamte zit ik naast zo'n camera en zeg: `Nu kom je klaar, nu laat je je ogen breken.' Verschrikkelijk. Verder wordt er in de serie dus nauwelijks gevreeën. Wel hoor je heel vaak het geluid van verliefde walvissen. Dat klinkt als een soort koe onder water, heel melancholiek. Het slaat nergens op, maar ik vond het aardig. Er is ook een scène waarin Najib zich aftrekt. Ik had een vast camerastandpunt en het shot duurde twee minuten. Voor mij was het duidelijk, je ziet die worsteling, je snapt dat hij met die vrouw bezig is, maar de AVRO vond het te ver gaan en uiteindelijk hebben we het tot vijftien seconden teruggebracht, waardoor het een stuk pornografischer is geworden dan het sympathieke gestuntel dat je bij mij zag.''

Najib en Julia zijn niet speciaal aardig. Van Gogh: ,,Najib weet bijvoorbeeld dat het geld waarvan zijn familie leeft, afkomstig is van zijn broer in de gevangenis. Hij gaat het immers zelf iedere maand ophalen. Julia is een echt hockeymeisje, en voor mij is een hockeymeisje iemand als Elsbeth Etty. Ik kan me geen Wassenaarder tiepje voorstellen dan zij. Femke Halsema is ook zo'n meisje, terwijl zij nota bene uit Enschede komt. Het is een mentaliteit. Julia hoeft niet te gaan studeren om later aan de bak te komen, want ze gaat óf trouwen met een man die geld heeft óf ze erft geld. Ze zal zich in ieder geval nooit zorgen hoeven te maken over het naakte bestaan. Dat uit zich ook in een zekere verveeldheid, wat goed te zien is in het begin van de serie. Die mengeling van verveling en arrogantie is al te vinden bij Eline Vere van Couperus. Eline leed aan het leven en zat de hele dag op de bank. Zo zie ik Julia en zo heb ik haar ook geregisseerd.

,,Maar Julia is ook een intelligent meisje dat offers brengt voor haar liefde. Ze is bereid met haar vader te breken, haar familie kwijt te raken, uit haar milieu te worden geschopt, naar Marokko te gaan. Waar Julia moeite mee heeft, is dat Najib haar niet aan zijn ouders wil voorstellen, onder geen enkele voorwaarde. Dat vindt zij achterlijk. Tegelijkertijd moet zij accepteren dat die jongen ongelooflijk in moeilijkheden komt als hij het wel zou doen. Het zijn dat soort problemen, ook van Julia's kant, die hen uiteindelijk opbreken.''

Idealistisch

Hanin Msellek (28), de Marokkaanse acteur die Najib speelt, ziet Najib en Julia als een líefdesverhaal en niets anders. Over het feit dat hij een Marokkaanse jongen speelt, wil hij het niet hebben. Volgens Msellek kan de liefde tussen het Haagse hockeymeisje en de Marokkaanse pizzakoerier net zo goed een liefde tussen een arme Néderlandse jongen en een rijk meisje zijn. Hij wil dan ook niet praten over het gezin van Najib, met een vader die de joden ervan beschuldigt de nieuwsvoorziening van Nederland in handen te hebben en een moeder die haar zoon bedreigt zodra ze vermoedt dat hij een Nederlands vriendinnetje heeft. Zelfs de criminele broer van Najib dient volgens Msellek slechts ter illustratie van het arme milieu waarin het gezin leeft. Met de Marokkaanse problematiek heeft het niets te maken. ,,Ik kom uit een liberaal gezin en herken niets van die problemen'', zegt Msellek kortaf.

Ook Tara Elders (22), Julia in de serie, heeft haar rol in eerste instantie als liefdesverhaal opgevat. ,,Ik wil als Julia bij Najib zijn en alles wat er omheen gebeurt vind ik voornamelijk onrechtvaardig. Ik speel een negentienjarig meisje dat heel idealistisch is en wil strijden voor haar liefde. Dat is volgens mij iets algemeen puberaals. In het dagelijks leven zou ik geen vriendin van Julia zijn, ik vond haar af en toe een beetje vervelend, arrogant en betweterig. Maar met onderscheid tussen Marokkanen en Nederlanders is ze niet bezig en ik ook niet. Daarom weet ik niet of mensen door deze serie beledigd zullen worden. Iedereen kan zien dat zowel het milieu van Najib als dat van Julia heel vet wordt aangezet. Dat is toch een teken dat er niet gediscrimineerd wordt? Voor informatie over de Marokkaanse problematiek moet je bij de regisseur zijn, ik heb alleen de rol uitgevoerd.''

Van Gogh beaamt dat Najib en Julia in eerste instantie een liefdesverhaal is en geen politiek pamflet. ,,Drama heeft alleen maar met drama te maken, niet met onderliggende boodschappen of aanklachten. Maar om een goed drama te maken is het natuurlijk interessant om deze twee milieus als onderliggende tegenstelling te hebben. Als Hanin al moeite heeft over zijn rol als Marokkaan en de Marokkaanse samenleving te praten – en hij is een buitengewoon intelligente en beschaafde jongen – wat zal het dorre kreupelhout dan zeggen? Hoewel ik een fervent tegenstander ben van de islam en ervan overtuigd ben dat het geloof – of dat nu christelijk is of islamitisch – de bron is van alle kwaad, weet ik dat er honderdduizend zeer redelijke islamieten rondlopen die wij als Nederlanders de hand zouden moeten reiken. De Hirsi Ali's van deze wereld zouden we moeten helpen in plaats van ze als idiote ketters af te schilderen. Voor de VARA ben ik nu bezig met een drama over een Turks meisje dat verkracht wordt, en ik vind het interessant om me in die problematiek te verdiepen, maar ik wil niet alleen maar multiculturele series gaan maken. Anders wordt ik al snel zo'n excuus-Nederlander die ellendige dingen over Turken en Marokkanen mag zeggen, zonder dat iemand hem serieus neemt.''

`Najib en Julia' is iedere maandag te zien bij de AVRO om 21.20 uur op Nederland 2

    • Jowi Schmitz