Koran voor de kleintjes

Gevoel voor het wereldbeeld van moslims, en voor de beschavingsmissie waarmee zij zich vereenzelvigen, ontbreekt vaak in de hausse aan polemische stukken over hun zogenaamd `premoderne' universum. Twee boekjes waarin auteurs aan hun kinderen uitleggen wat de islam betekent, zijn daarom een welkome afleiding in die polemiek. De schrijver Tahar Ben Jelloun legt zijn bange dochtertje na 11 september 2001 uit wat de islam behelst. Rochdy Alili deed dat (vóór 11 september) aan zijn meerderjarige dochter.

Het eerste boekje is het meest geslaagd: helder en beknopt. Rochdy Alili is behoedzamer en conservatiever dan Tahar Ben Jelloun, die de politieke islam ronduit hekelt als onrechtvaardig en reactionair. Ben Jelloun is ook stelliger over de scheiding van kerk en staat, in Frankrijk wettelijk sinds 1905 vastgelegd als laïcité, die volgens hem in de huidige situatie absoluut geboden is. Hij keert zich resoluut tegen het `integrisme' van Franse islamisten die kerk en staat wil laten samengaan. Hij legt zijn dochtertje ook uit dat de koran het volledig sluieren van moslima's niet verplicht stelt (maar wel bescheidenheid in kledij, de hijab) en dat het toestaan van polygamie aanvankelijk juist een ontmoediging van die pre-islamitische praktijk inhield omdat het in principe alleen was toegestaan als de man evenveel van zijn vrouwen hield, menselijkerwijs een onmogelijkheid.

Rochdy Alili is tegenover zijn meerderjarige dochter, die al stemrecht heeft en een rijbewijs, wat terughoudender. De koran behandelt man en vrouw nu eenmaal niet consequent als gelijken, zegt hij, bijvoorbeeld in het huwelijksrecht, maar dat moet toch worden gezien als een `reusachtige verbetering' in het Arabië van de zevende eeuw. Tegenwoordig zou men zich moeten laten inspireren door de `hervormingsgezindheid en progressiviteit' die toen van de islam uitging, zegt hij, nogal vaag. Over de scheiding van kerk en staat is hij ook beknopt, een teken dat de spanningen van de islamitische politieke filosofie moeilijk in een paar alinea's uit te leggen zijn.

Opmerkelijk is dat Rochdy Alili zijn dochter een veel zondiger beeld van de mens schetst (een `innerlijk verscheurd wezen' dat bestaat uit `onwelriekend leem') dan de modernist Ben Jelloun, die de goede moslim vooral ziet als een onafhankelijk, rationeel denkend mens. Rochdy Alili staat soms dichter bij de volkse traditie van de islam, die een groot accent legt op deugdzaamheid en menselijke feilbaarheid, Ben Jelloun lijkt eerder de nabijheid te zoeken van filosofen als Ibn Rushd. Maar beiden keren ze zich tegen de dogmatische visie op de shari'a, oorspronkelijk `de weg naar de bron', die door fundamentalisten is verabsoluteerd tot een geheel van dogmatische rechtsregels. Kritiek daarop is essentieel voor een moderne islam, en niet alleen voor kinderen.

Rochdy Alili: De islam uitgelegd aan mijn dochter. Atlas, 141 blz. €6,95

Tahar Ben Jelloun: Papa, wat is een moslim? De Geus, 89 blz. €8,90