Een hemelse blik op aards verdriet

Kan een vertederend en publieksvriendelijk boek dat een gelukkig einde heeft sterke literatuur opleveren? Alice Sebold bewijst het met haar debuutroman The lovely bones dat in de Verenigde Staten alle verkooprecords verpulvert. Het charmante boek opent gruwelijk: `My name was Salmon, like the fish; first name, Susie. I was fourteen when I was murdered on December 6, 1973'. De dode tiener is de verteller van de roman. Vanuit de hemel overziet zij de impact die de moord op haar familie en omgeving heeft. Zo creëert Sebold de perfecte alwetende verteller die alle kennis bezit die de andere personages in het boek niet bezitten.

De veertienjarige wordt door een buurman, Mr. Harvey, een ondergrondse hut in een maïsveld ingelokt, waar hij haar verkracht en vermoordt. Direct na de moord ontmantelt hij zijn hol en stopt Susie's lichaamsdelen in zakken. Drie dagen na de moord vindt een hond een vergeten elleboog, maar ondanks verdenkingen en vergeefse opgravingen wordt Mr. Harvey niet opgepakt. Deze psychopaat is intelligent genoeg om een onberispelijk burgerlijk leven te leiden en wekkers te zetten om net als alle buren de gordijnen te sluiten of het licht uit te doen op bedtijden. Susie krijgt een intake-gesprek in de hemel waarin andere vermoorde meisjes haar vriendinnen worden. Ze kunnen het leven op aarde gadeslaan maar geen invloed uitoefenen op gebeurtenissen `beneden'.

The lovely bones opent spectaculair, maar gaat in feite over de ontwikkeling van een pubermeisje en de gevolgen die de jarenlang onopgeloste moord heeft op haar ouders, zusje en broertje. Het liefdevolle gezin Salmon blijkt niet bestand tegen ontreddering en verdriet en valt uit elkaar. De moeder heeft haar moederschap nooit als roeping ervaren en speelde al jaren met de gedachte te vertrekken: `[..] she had been punished in the most horrible and unimaginable way for never having wanted me'.

Na een beginnende affaire met moordcommissaris Len Fenerman, laat ze haar gezin in de steek om in een wijngaard in Californië te gaan werken. De flamboyante oma vangt het radeloze gezin op, de vader verliest zich in zijn verdriet en zijn verdenkingen tegen Mr. Harvey. Wanneer hij acht jaar later een hartaanval krijgt, keert de moeder terug en lijken de ouders zich te verzoenen. Precies dan wordt een bedeltje van Susie's armband gevonden bij het lijk van een ander vermoord meisje en wordt de verdenking van seriemoordenaar Mr. Harvey een hard feit. De cirkel van verdriet is rond.

Alice Sebold (Madison, Wisconsin, 1963) is in het dagelijks leven journalist voor onder meer The New York Times Magazine. In haar studententijd werd ze door een onbekende verkracht. Ze schreef erover in haar boek Lucky (1999) om daarna het thema geweld in The lovely bones in fictie uit te werken. Het paradoxale is dat het een positief en lief boek is geworden. Door een nuchtere stijl en een spannende opbouw heeft Sebold zich ontdaan van al te veel zoetsappig melodrama.

De moord werkt uiteindelijk, hoe cru ook, louterend voor de memorabele personages. Als lezer word je gegrepen door het verdriet en de onmacht van de vader, begrijp je de onbegrijpelijke beslissing van de moeder om te vertrekken en houd je je vast aan de onbevangenheid en humor van Susie's vierjarige broertje Buckley. De eerste kus van Susie brengen de vlinders van weleer in herinnering en juist daarom kun je niet wachten tot Mr. Harvey wordt gearresteerd. In dat opzicht smeedt Sebold een perfect complot met de lezer.

Toch vergaloppeert Sebold zich aan het eind van de roman. Susie's paranormale vriendin Ruth voelt de aanwezigheid van het toekijkend slachtoffer. Vlak voor haar lichaamsdelen gevonden worden, wil Susie nog één keer vanuit de hemel afdalen om de kus met vriendje Ray te vervolmaken in bed. Ze daalt af en neemt bezit van Ruths lichaam. Na de seks is ze klaar met het leven op aarde. De raadgeefster in de hemel had haar al gezegd: `If you stop asking why you were killed instead of someone else, stop investigating the vacuum left by your loss, stop wondering what everyone left on Earth is feeling, you can be free. Simply put, you have to give up Earth'.

Sebold is hier allesbehalve overtuigend en veel te esoterisch, maar vooral incompleet, want het tweede minpuntje van The lovely bones is de non-descriptheid van de hemel. Kort stipt de schrijfster het aan als een aards leven zonder verplichtingen (alleen maar leuke vakken op school!), maar ook met veel verbeelding valt er weinig van te maken. Het doet absoluut afbreuk aan de roman die verder fenomenaal is geschreven. Amerikaanse critici als Anna Quindlen en Jonathan Franzen prezen het boek de hemel in en voor een debuutroman hebben ze daar alle reden toe.

Alice Sebold: The lovely bones. Picador, 328 blz. €19,95. Vertaald door Molly van Gelder als De wijde hemel. De Bezige Bij, 346 blz. €18,50

    • Ingrid van Frankenhuyzen