Honderd platen uit de jazz-age

In het Amsterdam van de jaren 1910-1920 was het theater overal te zien, buiten op aanplakzuilen, in de vitrines van de schouwburgen en tegen blinde muren. De joyeuze affiches van kunstenaar Charles Verschuuren (1891-1955) sierden de straten op. Verschuuren is wel de artiest van de `jazz-age' genoemd. De affiches die hij ontwierp, met onderwerpen die uiteenlopen van theatervoorstellingen tot schoencrème, van restaurants tot consumptie-ijs, roepen een wereld op van zwier en feest. In de Grote Zaal van de Pulchri Studio in Den Haag hangen er zo'n honderd, groot en vol kleur, dicht op elkaar, zodat de hoge wanden een ongekend vrolijke indruk maken. De affiches, die zich voornamelijk in particuliere collecties bevinden, zijn voor het eerst samengevoegd op initiatief van Het Reclame Arsenaal in samenwerking met de Internationale Affiche Galerij. De tentoonstelling is zorgvuldig opgezet, net als de fraaie oeuvrecatalogus.

Verschuuren, afkomstig uit Tilburg, week al snel uit naar het wervelende Amsterdam, waar zijn toegepaste kunst beter tot zijn recht zou komen. Hij nam les aan de Rijksacademie en ging werken voor Drukkerij Kotting aan de Lijnbaansgracht. Hoewel hij er slechts tussen 1914 en 1922 aan verbonden was, heeft hij een imposant oeuvre achtergelaten. Na zijn Amsterdamse periode vertrok Verschuuren met zijn familie naar Amerika, waar hij in 1924 in New York emplooi vond bij de populaire krant Brooklyn Daily Eagle. Hij was verantwoordelijk voor de omslagen voor het zondagse bijvoegsel, die een tintelende, prikkelende stijl vereisten. Hij raakte snel vergroeid met de metropool en gaf in strakke belijning en krachtige vormen beeld aan de roezige stijl van die stad, het razende verkeer en de hoge wolkenkrabbers.

Verschuurens theateraffiches zijn een specialiteit op zich. Het ontwerp voor De Jantjes (ca. 1921), een musical van Herman Bouber, is maatgevend. Drie vrolijke matrozen lopen, gearmd, van het aangemeerde schip het leven tegemoet. De kunstenaar moet een diepe affiniteit met het Nederlandse volkstheater hebben, getuige zijn methode om in heldere, krachtige vlakken en kleurstellingen de sfeer van een voorstelling op te roepen. De belettering ademt diezelfde compacte zeggingskracht, waardoor de boodschap (,,Gaat dat zien!'') onmiddellijk overkomt. Het is bijzonder hoe Verschuuren altijd een verhaal weet te vertellen in zijn affiches. De tentoonstelling roept een gevoel van heimwee naar een verre, verloren wereld op.

Een pronkjuweel is het affiche van Zomer-Tuin, een openluchttentoonstelling bij het Amsterdamse Paleis voor Volksvlijt. Als een donker schip met verlichte ramen ligt het Paleis daar, de galerijen in een felle gloed van gaslicht. De fontein in het midden sproeit goud, rood en geel. Er klinkt strijkmuziek, mensen drinken aan terrastafeltjes een glas. Zo lag dit Paleis er 's nachts bij, voordat het op een fatale februarinacht in 1929 afbrandde en een tijdperk ten einde kwam.

Tentoonstelling: Charles Verschuuren. Affiches. Pulchri Studio, Lange Voorhout, Den Haag. T/m 26/1. Di-zo: 11.00-17.00u. Catalogus: Charles Verschuuren. Affichekunstenaar 1891-1955. Prijs €15,00.