Grootse reconstructie van een historische kunstbeurs

Het klinkt bijna gezellig in de receptie van de Paviljoens in Almere. Bij binnenkomst wordt de bezoeker meteen om de oren geslagen met een potpourri van popklassiekers.

Donna Summers I Feel Love zit erbij, Sly & the Family Stone's It's A Family Affair en Led Zeppelins Stairway to Heaven. De compilatie, horend bij de tentoonstelling It's Unfair!, werd in 1993 samengesteld door kunstenaar Lothar Hempel, die van twintig vrienden hun favoriete liefdesliedje op een bandje zette, dat vijftig keer kopiëerde en het verkocht als kunstwerk onder de titel Love Is No Four Letter Word. Hempels bandje zou vast zijn vergeten als er in die tien jaar niet het een en ander was gebeurd. Hempel zelf werd een redelijk bekende kunstenaar, en zijn vrienden werden nog veel bekender. Damien Hirst staat erop (met Ever Fallen in Love? van de Buzzcocks), Wolfgang Tillmans (met Like a Hurricane van Neil Young) en Carsten Höller (Pour un Flirt van Michel Delpech), maar ook Liam Gillick, Felix Gonzales-Torres en Sean Landers – een vlootschouw van belangrijke kunstenaars uit de jaren negentig. Het bandje geeft aan hoe overzichtelijk de scene van aanstormende talenten was: toen een vriendenclub, nu het establishment.

Dat groepsidee ligt ook ten grondslag aan It's Unfair! De tentoonstelling, samengesteld door Paviljoens-directeur Macha Roesink, geeft een overzicht van de kunst die werd getoond op de Unfair, die in 1992 en 1993 in Keulen werd georganiseerd als alternatief voor de logge en commerciële kunstbeurs Art Cologne. Voor veel galeriehouders en kunstenaars betekende de Unfair hun grote doorbraak. Internationale contacten werden gesmeed, allianties gevierd, kunstenaars uitgewisseld.

It's Unfair! wil de sfeer van toen terughalen en tonen ,,waar het allemaal begon''. Dat is een lovenswaardig initiatief, want zulke kunsthistorische tentoonstellingen worden veel te weinig gemaakt – te veel werk, te complex, te duur, vinden de meeste musea. Helaas is dat ook precies waar Roesink haar hand overspeelt. Zeker, er is goed, verrassend en amusant werk te zien op It's Unfair! De enorme `verzamelaarskoffer' die Jason Rhoades ontwierp voor de Duitse collectioneur Wilhelm Schürmann is mooi in zijn `hebberige' dubbelzinnigheid. Ook het ironische I want to spend the rest of my life everywhere with everyone always, forever, now van Damien Hirst, een pingpongballetje dat in de lucht wordt gehouden door een hogedrukspuit, is prachtig – al is het maar omdat het heel goed een verkapt zelfportret van Hirst zou kunnen zijn.

Tegelijk moet je, helaas, constateren dat It's Unfair! als historische reconstructie is mislukt. Dat ligt niet aan de goede wil van de Paviljoens – uit alles spat dat het museum haar best heeft gedaan. Maar het project is te groot voor zo'n klein museum. Om de beurs goed te kunnen reconstrueren moet veel onderzoek worden gedaan, er moet met de betrokkenen worden gesproken, werken moeten bij hun eigenaars worden losgeweekt. Daarvoor ontbreekt het De Paviljoens domweg aan middelen. Nu wordt de historische werkelijkheid nogal vertekend: It's Unfair! wekt de indruk dat de Unfair een sterrenparade was van Nederlandse kunstenaars als Aernout Mik, Berend Strik en C.A. Wertheim, waartussen Hirst en Tillmans als figuranten optraden. Van veel geëxposeerde werken wordt ook subtiel in het midden gelaten of ze al dan niet op de Unfair te zien waren.

Waardoor het gevoel van een reconstructie snel is verdwenen. Uiteindelijk beklijft It's Unfair! vooral als een statement van een ambitieuze tentoonstellingsmaker, die laat zien dat het `Unfair' is dat haar museum zo weinig geld en mogelijkheden heeft. Dat lijkt me, gezien de situatie in Almere, niet onterecht. Maar de ware tentoonstellingsmaker kent ook zijn beperkingen.

Tentoonstelling: It's Unfair! T/m 23 maart in Museum De Paviljoens, Odeonstraat 3-5, Almere. Wo, za en zo 12-17u. Do en vr 12-21u. Inl: 036-5450400 of www.depaviljoens.nl

    • Hans den Hartog Jager