Geïsoleerde ama's voelen zich slaven

Afgewezen alleenstaande jonge asielzoekers mogen onder geen enkel beding in contact komen met de Nederlandse samenleving. `Ze behandelen ons alsof we dieren zijn.'

Ladislou moet zo nu en dan zijn hoofd laten rusten op zijn armen op de formicatafel. Zijn ogen vallen vanzelf dicht. Ook de andere twee asielzoekertjes in het kantoor van de voogdij-instelling Nidos op het terrein van de campus voor alleenstaande minderjarige asielzoekers (ama's) zien er uitgeput uit.

,,Wij zijn altijd moe'', zegt de Angolees Flavio (15). Sinds hij en zijn neef Ladislou (15) zo'n zes weken geleden werden overgebracht naar de gesloten inrichting in Vught hebben ze continu gebrek aan slaap en rust, vertellen ze. ,,We moeten altijd hard werken, doosjes vouwen, schoonmaken, sporten, naar school. We mogen nooit uitrusten'', zegt Rochete (16), ook uit Angola. Ladislou wordt wakker. ,,Ze behandelen ons alsof wij dieren zijn, of misdadigers.''

Flavio en Ladislou arriveerden in november in Nederland, nadat een missiepater hen in Angolees oorlogsgebied op het vliegtuig had gezet. ,,We worden hier kapotgemaakt'', laat Rochete zijn ongenoegen door een Portugese tolk vertalen. Hij kwam in zijn eentje, met hulp van een mensensmokkelaar. ,,Nooit rust'', klaagt Ladislou. ,,Ook geen privacy'', vertelt Rochete. ,,Een keer zat ik vijf minuten achter het gebouw. Meteen kwam een coach naar me toe. Ze laten je nooit alleen.''

Ladislou: ,,Er is altijd iemand die je in de gaten houdt, zelfs als we aan het bidden zijn in de kerk.'' ,,Het is een gevangenis hier'', verzucht Flavio op de campus, die tot nu toe verboden terrein was voor journalisten. Ladislou: ,,Alsof we slaven zijn. Als je klaagt, krijg je strafpunten.''

Flavio: ,,We weten dat we zijn afgewezen (hij doelt op de eerste – negatieve – beschikking die ama's tegenwoordig binnen 48 uur krijgen, red.) en dat we terug moeten. Dan nog kunnen ze ons toch wel humaan behandelen. We zijn geen misdadigers.'' ,,Ik word hier helemaal gek'', houdt Flavio zijn hoofd vast. Natasja Wiersema van Nidos bevestigt het hoge aantal artsenbezoeken onder ama's.

De drie jongens vertellen ook dat ze verplicht naar actie- en oorlogsfilms moeten kijken. Ladislou: ,,Oorlogsfilms. Terwijl we zelf uit een oorlogsgebied komen.'' Rochete: ,,Als je niet wil kijken, krijg je strafpunten.''

Maarten van Beek, landelijk ama-directeur bij het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA), ontkent dat de jongeren op de campus zouden worden afgebeuld. ,,Ze krijgen voldoende nachtrust'', aldus Van Beek.

Sinds 11 november vorig jaar worden op de campus op het terrein van de voormalige Isabella-kazerne ama's onder een streng regime opgevangen en voorbereid op terugkeer naar hun land. Ze leven afgesneden van de buitenwereld en dragen allen de uniforme kleding voor rookies, rekruten. Goed gedrag levert punten op, bij wangedrag krijgen ze strafpunten.

Koste wat koste mogen de kansloze ama's niet integreren. Elk onnodig contact met Nederlanders is uit den boze. Sinterklaas mocht de ama's niet bezoeken, de televisie in de gemeenschappelijk woonkamer ontvangt geen Nederlandse zenders. Wiersema van Nidos kreeg eens `op haar donder' van het COA, omdat ze na een bezoek aan een advocaat met een ama hamburgers ging eten bij McDonald's.

,,Hoe ik dat in mijn hoofd haalde, wist ik niet dat de ama's geen indrukken van Nederland mogen krijgen'', vertelt Wiersema. [Vervolg VUGHT: pagina 7]

VUGHT

Flavio krijgt minnetje voor negatief gedicht

[Vervolg van pagina 1] De jongens hebben geen idee in welke plaats hun campus staat. Bij Den Bosch in de buurt, zeggen ze. De jongens zijn, de bezoeken aan hun advocaat uitgezonderd, nooit buiten geweest. Officieel mogen de ama's het terrein van de campus verlaten mits zij het dagprogramma niet verzuimen. ,,Tegen ons vertellen ze dat we niet naar buiten mogen'', zegt Rochete, sinds de opening in de campus.

Het massale weglopen kort na de start waren de eerste tekenen van de grote onvrede onder de ama's. Tot nu toe zijn twintig jongeren weggelopen. Acht van hen keerden alsnog terug. Ze hadden ondertussen in asielzoekerscentra elders in het land overnacht, enkelen had de nacht op straat doorgebracht. Twaalf ama's zijn nog steeds spoorloos. Het 'wegloopgedrag' is de laatste weken aanzienlijk minder geworden. Ladislou: ,,Als ik ook familie had, zat ik hier niet meer.''

Flavio heeft drie keer een minnetje, een `no' in het jargon van de campus, gekregen. De laatste keer was toen hij werd betrapt terwijl hij een gedicht, waarin hij zijn `negatieve gevoelens' over de campus verhaalt, op de muur plakte. Aan het eind van elke week wordt de balans opgemaakt. Als een ama meer minnetjes dan plusjes (`yes') verzamelt, kan het bereiken van de senior-fase met meer vrijheden en privileges worden vertraagd.

Met de komst van zeven asielzoekers vandaag telt de campus nu precies zestig jongeren. De nieuwkomers lopen nog in hun eigen kleren rond in de gangen van slaapgebouw 2. Op de vraag of hij weet waar hij zich bevindt, haalt de Angolees zijn schouders op. Hij is nog niet ingelicht, zegt hij verlegen in gebrekkig Engels. In de kantine ruimen de jongens de resten van de lunch (rijst) op. De een veegt de tafels schoon, een ander wast de borden in een plastic bakje met sop. Tegen de muur staat een sjoeltafel.

Gezien de scores van het sjoel-kampioenschap staat Rochete op de gedeelde eerste plaats. Op de muur hangen talloze afbeeldingen van het dagprogramma, dat begint om 06.25 en eindigt om 22.30 uur. 's Avonds laat voor het slapen gaan hebben de jongeren hun enige vrije uur.

Tumult. Een coördinator van het Centraal orgaan voor Opvang Asielzoekers (COA) reageert furieus op de aanwezigheid van het ongebruikelijke bezoek op de campus. Tot nu toe werden journalisten van het terrein geweerd uit angst voor de verstoring van het groepsproces en de rustige voorbereiding op de terugkeer. Ook als de communicatiestoornis is verholpen, mogen de coaches die eerst aangaven enkele vragen te willen beantwoorden niet met de pers praten van hun coördinator. Ook is het uitgesloten vragen te stellen aan andere ama's. Wel mogen Flavio, Rochete en Ladislou hun slaapvertrek laten zien. Ze gaan voor naar een kamer zonder deur in de deuropening. Binnen staan acht bedden, afgescheiden door vier kasten. Voor elk bed staat er een blauwe plastic stoel. Ladislou heeft het bed aan de raamkant. ,,Dit is mijn leven'', wijst hij naar de opengeslagen bijbel op zijn bed. Zijn neef Flavio slaapt aan het `gangpad'. Boven zijn bed hangt een zelfgemaakte, kinderlijke tekening van een huis omgeven door bomen.

Bij de opening van de campus verklaarde Maarten van Beek, landelijk ama-directeur van het COA, dat de asielzoekertjes hier gemotiveerd zouden worden om vrijwillig terug te gaan. Die motivatie houdt volgens de drie asielzoekers in dat hun begeleiders hen de hele dag inprenten dat ze terug zullen en moeten gaan. Liever terug dan hier onder deze onmenselijke omstandigheden zitten, zegt Ladislou. ,,We worden murw gemaakt'', zegt Flavio. ,,Ze doen hier er alles aan om te zorgen dat je wilt vluchten'', kijkt Flavio boos. Maar hij en zijn neef zullen niet bezwijken, zegt hij. Ze zullen niet vluchten, en zeer zeker niet vrijwillig teruggaan naar Angola. De twee neven zijn grootgebracht door de ouders van Flavio. Sinds ze door een `blanke' pater op het vliegtuig naar Nederland zijn gezet hebben ze niets van hen vernomen. ,,We weten niet eens of ze nog in leven zijn.'' Ook Rochete zegt niet terug te kunnen. Vrijwillig of niet, de Immigatie- en Naturalisatiedienst zal deze jongens uitzetten, en wel op het moment dat de opvang in hun land is geregeld.

Tot die tijd, zo is de bedoeling, zullen ze in Vught een vak leren, zodat ze niet helemaal met lege handen terugkomen. De beroepsopleiding is nog niet gestart, maar Rochete ziet er nu al het nut niet van in. Hij zou graags iets met computers willen doen, maar in zijn land heeft hij niets aan computerkennis. Metselen en timmeren? Volgens hem is er helemaal geen werk te vinden in Angola. En als er al werk is, moet je er de longen uit je lijf werken voor een hongersloon, zegt hij.

Voorlopig is de senior-fase het enige waar Rochete naar uit kijkt. Over een week is hij als een van de eersten senior. Dan zal hij een rood T-shirt dragen en als senior zal hij de kamer delen met `slechts' drie andere jongens en niet met zeven jongens zoals nu. En als senior mag hij een televisietoestel op de kamer.

    • Ahmet Olgun