Europa verdeelt politiek

Europa mag dan geen hoofdrol in de verkiezingscampagne spelen, de politieke partijen hebben daar wel degelijk meningen over. Met name over het federatief ideaal zijn ze sterk verdeeld.

Onbekommerd bieden de lijsttrekkers bij de verkiezingscampagne als vanouds hun oplossingen voor de problemen in Nederland aan, alsof het land nog volledig autonoom is. Geen van hen vermeldt dat Nederland inmiddels al voor ten minste de helft van al zijn regels afhankelijk is van wat er in het kader van de Europese Unie wordt besloten.

Geen lijsttrekker ook vermoeit de kiezers met wat er nu onder leiding van de Franse oud-president Giscard d'Estaing wordt uitgebroed in de Europese Conventie, ook al gaat het om niets meer of minder dan een grondwet voor de Europese Unie. Ook voor Nederland zal die vergaande consequenties hebben.

Dit wil niet zeggen dat de partijen in de Tweede Kamer geen concrete ideeën hebben over `Europa'. Een ronde langs de Europa-specialisten van vijf partijen leert dat er echter forse verschillen van mening bestaan over hoe de Europese Unie er volgens hen in de toekomst moet uitzien.

Terwijl CDA, D66 en GroenLinks op termijn wel iets zien in een Europese federatie, is die gedachte voor de VVD een gruwel. De PvdA neemt in dit opzicht een middenpositie in. ,,Wij zijn als christen-democraten altijd al voor de federatieve gedachte geweest, waarbij staten onafhankelijk blijven maar naar Duits model belangrijke bevoegdheden overdragen aan de Europese Unie', zegt het CDA-Tweede Kamerlid Van Dijk. ,,De intergouvernementele samenwerking leidt op den duur niet tot een versterking van de Unie.'

Zijn PvdA-collega Timmermans, tevens afgevaardigde namens de Tweede Kamer bij de Europese Conventie, is het daarmee maar gedeeltelijk eens. Ook hij wil een versterking van Europese Unie, maar een federatie gaat hem te ver. ,,Voor ons is het opgaan van de lidstaten in een Europese Unie niet de doelstelling. Tot in lengte van jaren zullen de burgers in de eerste plaats vertrouwen houden in hun eigen regeringen.'

De VVD daarentegen wil niets weten van een federatieve Europese Unie. Het oud-Kamerlid Van Baalen, thans weer op een verkiesbare plaats op de VVD-lijst, stelt dat de samenwerking van de lidstaten zich moet beperken tot het broodnodige. ,,Een sterke Europese Unie is een slanke Unie', zegt hij.

Het aspirant-Kamerlid Van der Laan (D66), tot voor kort Europarlementariër, zou uit pragmatische overwegingen wel graag een federatie zien. ,,Voor ons is zo'n federatie een middel, geen doel op zichzelf. De Europese Unie is nu al erg machtig maar wordt niet goed democratisch gecontroleerd. Alleen als de Unie uitgroeit tot een federatie kan die democratische controle toenemen.'

Het Kamerlid Karimi (GroenLinks) acht het wenselijk dat Europa uitgroeit tot ,,een civiele supermacht'. ,,Dat vergt meer overdracht van bevoegdheden.' Wat haar betreft zou de Europese Unie zich meer mogen bezighouden met de rechten van burgers. Naar haar smaak ligt het accent nu te zeer op de interne markt. Zeer wenselijk acht zij ook een gemeenschappelijk Europees buitenlands beleid om weerwerk te kunnen bieden aan de Verenigde Staten.

Ook over de vraag wie de Europese Unie moet voorzitten lopen de meningen van de deskundigen van de partijen uiteen. De meesten vinden dat het huidige systeem van een roulerend voorzitterschap, waarbij alle lidstaten om de beurt de EU zes maanden leiden, moet blijven. Alleen Timmermans (PvdA) erkent volmondig dat dit niet meer valt te handhaven, wanneer er vanaf 2004 25 lidstaten zijn. Via kiesgroepen of een verdeling van voorzitterschappen over vakraden zou er een nieuwe formule moeten worden gezocht. Daarbij zouden de kleinere landen bij samenwerking op het terrein van buitenlands beleid de grotere landen meer ruimte moeten gunnen. ,,De EU is pas geloofwaardig als je grote landen erbij kunt houden. Maar ik weet dat dat in Nederland nog vloeken in de kerk is', aldus Timmermans.

Voor het Frans-Duitse compromis van dinsdagavond, dat voorziet in een door de Raad van Ministers gekozen president van Europa voor maximaal vijf jaar, zijn de partijen geen van allen te vinden. Dat zou volgens de woordvoerders sterk in het voordeel van de grote lidstaten werken, terwijl kleinere landen als Nederland erdoor aan invloed zouden verliezen. Bovendien zou het naast de voorzitter van de Europese Commissie voor een tweede voorzitter zorgen. ,,Het is niet goed om twee kapiteins op één schip te hebben', aldus Karimi.

Beter kunnen de meesten zich vinden in het tweede deel van het Frans-Duitse compromis, een door het Europees Parlement gekozen voorzitter van de Europese Commissie. Dit sluit aan bij de wensen van de PvdA en D66 en GroenLinks, al zouden die laatste twee partijen nog liever de voorzitter direct door de burgers laten kiezen. De VVD daarentegen ziet er niets in. Van Baalen zegt dat de Commissie-voorzitter beter kan worden gekozen door de Raad van Ministers. ,,Dat is wel inter-gouvernementeel maar het geeft de EU meer slagkracht.'

Allen huldigen intussen het subsidiariteitsbeginsel, dat de EU slechts dingen moet doen die op nationaal niveau niet kunnen worden gedaan. Het probleem is alleen dat de meningen verschillen over de vraag wat wel en niet op nationaal niveau kan worden gedaan.

    • Floris van Straaten