De beurskrach van hun leven

Pensioengiganten ABP en PGGM leden vorig jaar miljardenverliezen. Een alternatief voor aandelen ontbreekt. ,,2003 kan ook een verloren jaar worden.'

De twee grootste Nederlandse pensioenfondsen doorbreken het stilzwijgen. Vanaf nu komen ABP, pensioenfonds voor ambtenaren en leraren (135 miljard euro beleggingen), en PGGM, voor werkers in zorg- en welzijnssector (45 miljard beleggingen) elk kwartaal met rendementscijfers. Voor hun topbeleggers, J. Frijns (ABP) en R. Munsters (PGGM), was 2002 de krach van hun leven.

Hoeveel heeft u verloren?

Frijns: ,,7,2 procent, dat is 9,5 à 10 miljard euro.'

Munsters:,,3,5 miljard'.

Wat was vorig jaar uw slechtste belegging?

Frijns: ,,Zo in detail weet ik het niet. Maar de Nederlandse financiële bedrijven, ABN Amro, Aegon, ING, die hebben ons denk ik het meeste geld gekost.'

Munsters: ,,Aegon heeft een erg negatief rendement opgeleverd.'

Ergens spijt van?

Frijns: ,,2002 is me absoluut tegengevallen, ik had herstel van de beurzen verwacht, daar was de beleggingsportefeuille ook op ingericht. De internet en IT-bubble was er al in 2000 en 2001 uitgelopen, dit was een stukje excess shock. Spijt? Het is buitengewoon jammer dat het gebeurd is.'

Munsters: ,,Je kunt het ook omdraaien. Deze aandelenkoersen zijn niet de niveaus waarop je je aandelenportefeuille kleiner wilt maken. Wij hadden een negatief resultaat, maar de spreiding van de beleggingen heeft wel geld opgeleverd. Je kunt vruchten plukken. Onze grondstoffenportefeuille rendeerde ruim 35 procent.'

Dat spreiding positief uitpakt is toch geen nieuw inzicht voor een belegger?

Munsters: ,,Nee, maar je bent wel blij als je het gedaan hebt.'

ABP heeft een groter negatief rendement dan PGGM, terwijl PGGM meer in aandelen belegt. Aandelen waren vorig jaar juist de grote verliezers. Wat is de oorzaak van dat verschil?

Munsters: ,,De compensatie van de grondstoffen speelt een rol, maar vooral het feit dat wij alle beleggingen hadden afgedekt tegen een daling van de dollarkoers.'

Frijns: ,,Wij hadden alleen de obligaties afgedekt.'

Is de publicatie van kwartaalcijfers de capitulatie voor het korte termijn denken en doen wat pensioenfondsen altijd wilden vermijden?'

Munsters: ,,Nee, juist niet. Zuster Maria die nu op haar 18-de in een ziekenhuis begint is op haar 80-ste, als haar die leeftijd gegund is, nog steeds klant van ons, daar beleggen wij voor. Sinds de oprichting van dit fonds 33 jaar geleden hebben wij een rendement gemaakt van 8,6 procent, bij een gemiddelde inflatie van 4,1 procent, dat extra geld, die 4,5 procent geeft ruimte voor indexatie voor gepensioneerden en een kwalitatief hoogwaardige pensioenregeling.'

Frijns: ,,Onze strategie op lange termijn heeft perfect gewerkt en zal dat blijven doen, al is de situatie nu vervelend. Wij blijven streven naar 40 procent aandelenbeleggingen (nu 29 procent) en 20 procent alternatieve beleggingen, zoals participaties in bedrijven (nu 13 procent). Wij weten dat je geld kunt verliezen, dat is niets nieuws. Iedereen doet nu alsof die pensioenvermogens zijn verdampt, nou, wij zijn ten opzichte van de top niet meer dan 10 prcoent kwijt geraakt.

Munsters: ,,Wij hebben voor miljarden aandelen bijgekocht om ons procentuele aandelenbelang op peil te houden.'

Frijns: ,,Wij ook. Maar onze capaciteit om risico's op te vangen is helaas wat minder mooi dan dat van PGGM. Wij kunnen niet automatisch bijkopen. Wij hebben vooral na koersdalingen gekocht.'

Kunt u gezien de verzwakte financiële positie van ABP nog wel aandelen bijkopen?

Frijns: ,,Wij voeren een beleid dat de financiële gezondheid van ABP op afzienbare termijn moet garanderen, maar dat betekent niet dat wij nooit een verhouding tussen vermogen en pensioenverplichtingen (dekkingsgraad; red.) hebben die minder is dan 100 procent. Maar dat mag nooit lang gebeuren. Wij proberen nu straffere afspraken te maken met werkgevers, werknemers en gepensioneerden over wat te doen als kwade risico's optreden. Wie draagt dan de lasten? Iedereen moet een steentje bijdragen. Wij hebben zoals elk fonds met een dekkingsgraad van minder dan 105 procent een voorlopig herstelplan voor onze financiële positie ingediend bij de Pensioen- en Verzekeringskamer. Zolang geldt in elk geval ons huidige strategisch plan en kunnen wij aandelen blijven kopen.'

Als het dit jaar opnieuw een naar beleggingsjaar wordt, bijvoorbeeld min 10 procent op aandelen en plus 4 procent op effecten met een vaste rente?

Frijns: ,,Dan zakt de dekkingsgraad onder 100 procent en dat los je niet in één jaar op. De lage rente op dit moment is niet iets om vrolijk van te worden. Als pensioenbelegger heb je nu geen alternatief. Als je nu overstapt naar grotere beleggingen met een vaste rente loop je een hoog risico dat je de boot van economisch herstel volledig mist. Aandelen stijgen pas echt bij ecomisch herstel, en of dat komt is mede afhankelijk van de oorlogsdreiging in Irak. Ik denk dat aandelen zullen herstellen, maar 2003 kan ook een verloren jaar worden, dan moeten wij verder op ons tandvlees.'

    • Menno Tamminga