`Wat maakt het uit wie Israël regeert?'

Minder dan twee weken voor de vervroegde Israëlische parlementsverkiezingen heerst onder de kiezers apathie. Verkiezingen zijn `overbodig'.

De verkiezingen interesseren me niet. Wat maakt het uit wie er regeert? De hoge heren strijken hun centen op en wij blijven in de modder steken. Stemmen doe ik niet. Meer heb ik niet te zeggen.''. De houder van een broodjeswinkel in de drukke hoofdstraat in de vaak door Palestijnse terreur getroffen Israëlische badplaats Netanya laat deze korte monoloog in één ruk los. De zon staat aan een strak blauwe hemel. Er wordt op de vele terrassen meer Russisch dan Ivriet gesproken. Frans ook. Het lijkt wel alsof alle bejaardentehuizen vandaag zijn uitgelopen. De ouderdom van de wandelaars en koffie- en theedrinkers op deze ochtend valt op. Dat er op 28 januari in Israël verkiezingen plaatshebben, is aan niets te merken. Een bejaarde man die net een operatie achter de rug heeft weet precies hoe het zit. ,,De mensen weten dat het toch niets uitmaakt wie er wint. Deze verkiezingen zijn overbodig en geldverkwisting. Daarom zijn de mensen er niet in geïnteresseerd''.

,,Ja'', beaamt een parkeerwachter ,,in het verleden hingen aan de balkons spandoeken van alle partijen. Likud-leuzen domineerden. Dit jaar is daar niets van te merken, De mensen zijn niet geïnteresseerd in deze verkiezingen.''

Wie de moeite neemt door de straten van de stad te kruisen komt slechts bij grote uitzondering aan de balkons bevestigde partijpropaganda tegen. Geen partijvlaggen, geen levensgrote foto's van partijleiders, zoals vroeger, trekken de aandacht. Zo kort voor de verkiezingen zou er een wonder moeten gebeuren om de verkiezingsapathie te verdrijven. Geen enkele aangesproken inwoner van Netanya toont enige belangstelling. Ze zijn eenstemmig in hun beoordeling dat de verkiezingen hen koud laten. Ze zien geen einde aan de Palestijnse terreur en verwachten ook geen verbetering van de economische situatie.

Betekent dat dat de mensen op 28 januari niet gaan stemmen? ,,Nee'', zegt een diamanthandelaar wiens onderneming failliet is en nu van de huur van een paar winkels en huizen leeft. ,,De mensen gaan wel stemmen, denk ik. Het is net als bij een voetbalwedstrijd. De supporters gaan toch wel kijken ook al doet de ploeg het niet zo goed.''

Netanya ligt zo'n 25 kilometer ten noorden van Tel Aviv waar ook nog niet veel van verkiezingsopwinding valt te bespeuren. Ashdod, een uurtje rijden ten zuiden van Tel Aviv, doet in verkiezingsapathie niet onder voor Netanya. Slechts in een wijk van deze grote havenstad hangt een verkiezingssfeer. Dat is de buurt waar veel orthodoxe joden wonen. Daar hangen portretten van rabbijn Yosef Ovadia, de geestelijke patroon van de fundamentalistische Shaspartij, in trossen aan de balkons. In de wijken waar grote concentraties Russische immigranten wonen zijn de spandoeken voor de twee Russische partijen van Avigdor Lieberman en Natan Sharansky op de vingers van een hand te tellen. Hier en daar staan langs de wegen wel grote plakkaten waarop de foto van de Likudleider Ariel Sharon prijkt.

In een winkelcentrum in Ashdod zegt een ruim dertig jaar geleden uit Iran geïmmigreerde winkelier precies hetzelfde wat in Netanya te beluisteren valt. ,,Nauwelijks belangstelling voor de verkiezingen. Nooit eerder was dat zo. Deze verkiezingen zijn overbodig. Ons land is in oorlog en heeft het moeilijk. Waarom dan zoveel geld over de balk gooien?'' Hij zal Likud stemmen. ,,Zoals altijd. Likud zorgt goed voor de veiligheid van het land. Linkse partijen willen ons land aan de Palestijnen geven. Ik ben bereid de Palestijnen stukken land te geven die ze toekomen. Ze hebben ook recht op leven. Maar wij hebben recht op veiligheid. Onze veiligheidseisen moeten territoriaal worden bepaald. Daar staat Likud voor'', zegt hij

Wat verderop in de winkelgalerij zegt een man dat de verkiezingen hem niet interesseren. ,,De politici denken alleen aan hun eigen belangen'', zegt hij.

Een academicus in een nederzetting in bezet gebied zegt hetzelfde. De verkiezingen leven op het televisiescherm in de daarvoor bestemde zendtijd voor de partijen en in advertenties in de kranten. De Israëliërs worden er niet koud of warm van. Twintig procent weet volgens de laatste opiniepeiling nog niet op welke partij te stemmen. Dat is geen teken van onverschilligheid maar van apathie. Dat is op straat, in de cafés in de winkelcentra en op de markten goed te merken. Apathie ten opzichte van verkiezingen in oorlogstijd, van het maken van een keuze is niet alleen een motie van wantrouwen in de leiders maar ook een teken van verwarring en wanhoop. Ook dat valt op.

    • Salomon Bouman