Solana's ongewone kritiek op VS

EU-topman Solana hoedt zich doorgaans voor openlijke kritiek op de VS. Maar de afgelopen dagen signaleerde hij een groeiende kloof, met steun van de Europese leiders.

Onder druk van een dreigende oorlog met Irak zegt de Europese diplomatie sinds vorige week openlijk moeite te hebben met de manier van optreden van de Amerikaanse regering. Javier Solana, de EU-coördinator voor het buitenlands beleid, zei vorige week in interviews dat Europa het moeilijk vindt om te gaan met een regering-Bush die op een religieuze manier in termen van goed en kwaad denkt. Europa heeft druk op de Verenigde Staten uitgeoefend om eerst via de Verenigde Naties alle diplomatieke wegen te bewandelen voordat tot een oorlog tegen Irak wordt besluiten.

Solana, oud-secretaris-generaal van de NAVO, hoedt zich gewoonlijk voor openlijke kritiek op de VS. Hij ziet het als zijn taak voor zo goed mogelijke transatlantische betrekkingen te zorgen en in Washington geen ergernis op te roepen. Hij wil bovendien in het openbaar geen meningen verkondigen waarmee hij zich kritiek op de hals kan halen van EU-regeringen die minder kritisch staan tegenover de regering-Bush.

Solana heeft de kloof tussen de EU en de VS gesignaleerd, omdat hij wist dat vrijwel alle EU-regeringen het met hem eens zijn, zegt zijn woordvoerster. Zijn woorden passen bij de overtuiging van de Griekse premier, Simitis, dat de EU-landen het eens worden dat een nieuwe resolutie van de Veiligheidsraad nodig is voor een oorlog tegen Irak. De VS vinden zo'n nieuwe resolutie tot nu toe niet nodig.

De verwijdering tussen de EU en de VS is ernstiger dan bij alle handelsconflicten tot nu toe. Sinds het aantreden van Bush is Europa zich al gaan ergeren. De EU voelde zich niet behandeld als volwaardige partner. Het begon in het voorjaar van 2001 met de Amerikaanse aankondiging dat het Kyoto-protocol over klimaatverandering ,,dood'' was. Woedend was de EU. Maar de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Fischer zei dat ,,een open gesprek'' met de VS nodig was. Zijn Zweedse collega Lindh betoogde dat ,,Amerika erbij gehouden'' moest worden.

Na de terroristische aanslagen in New York van 11 september 2001 was Europa solidair met Amerika. Maar de Europese regeringsleiders voegden aan hun oproep tot strijd tegen het terrorisme wel toe dat het nodig is ,,onafhankelijk van afkomst, ras of religie, onvermoeibaar te werken om oplossingen te vinden voor de conflicten die al te vaak dienen als voorwendsel voor barbaarsheden''.

Sindsdien werd voortdurend solidariteit met de VS uitgesproken, maar klonk toch ook voorzichtig kritiek. De Spaanse minister van Buitenlandse Zaken Piqué zei nadat Bush Iran, Irak en Noord-Korea tot de `As van het Kwaad' had verklaard, dat Europa hierover ,,niet noodzakelijk hetzelfde standpunt innam. Europees commissaris Patten (Buitenlands Beleid) typeerde de Amerikaanse aanpak als ,,simplistisch''. Europa probeerde Iran met diplomatie binnen het anti-terrorismefront te krijgen. De EU ergerde zich omdat de regering-Bush bij het conflict tussen Israël en de Palestijnen de Israëlische premier Ariel Sharon ongehinderd zijn gang liet gaan. Vorig najaar ontstond een conflict over het Internationaal Strafhof, dat Bush wilde belemmeren.

Iedere keer weer heeft de EU de hoop gericht op de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Colin Powell. Die zou bij Bush begrip moeten kweken voor de Europese standpunten.

De Duitse bondskanselier Gerhard Schröder wil in zijn land geen discussie over oorlog, omdat hij binnenlandse politieke moeilijkheden vreest. Frankrijk heeft de afgelopen maanden een hoofdrol gespeeld bij het onderhandelen met Amerika over een nieuwe VN-resolutie. Sinds het hoofd van de wapeninspecteurs, Blix, heeft gezegd nog geen ,,smoking gun'' in Irak te hebben gevonden, is ook de Britse premier Blair voorzichtig geworden. Blair zal zonder bewijzen moeilijk de noodzaak van een oorlog aan de burgers kunnen verklaren. ,,Zonder bewijzen zal het heel moeilijk zijn om een oorlog te ontketenen'', heeft Solana gezegd.

Als een demonstratie van Europese onafhankelijkheid heeft Solana wapeninspecteur Blix morgen in Brussel uitgenodigd. Blix zal Solana en de ambassadeurs van de EU-lidstaten informeren. De EU kan dankzij de verwijdering van Amerika en de dreigende oorlog met Irak wellicht een stap vooruit komen bij het moeizaam tot stand komende gemeenschappelijke buitenlandse beleid, zeggen EU-diplomaten.

    • Ben van der Velden