`Saturday Night Fever' van de hiphop

In tegenstelling tot de meeste popsterren die (gelegenheids)filmsterren worden, raakte het witte hiphop-fenomeen Eminem (1972) in zijn eerste echte speelfilm verzeild in een productie van een regisseur die tenminste een naam hoog te houden had. Curtis Hanson regisseerde onder meer L.A. Confidential en Wonder Boys, maar weinig overeenkomsten heeft 8 Mile met dat eerdere, zijdezacht gefotografeerde werk. De film is zo rauw als een Hollywoodfilm maar zijn mag.

Marshall Bruce Mathers III, die zijn op 17-jarige leeftijd gekozen rap-naam M&M later herformuleerde als Eminem, heeft ongetwijfeld veel overeenkomsten met de door hem gespeelde Jimmy Smith Jr. uit 8 Mile. Belangrijker dan die biografische overeenkomsten tussen ster en personage is echter het feit dat 8 Mile op authentiek aandoende wijze de mythe Eminem kleur, stem en ritme geeft en daarmee weer universeel wordt.

De armoede, de afbraakwoningen aan de verkeerde kant van de weg, de `8 Mile' uit de titel, hij zal ze gekend hebben toen hij zelf als jongen met zijn moeder in Detroit van tijdelijk onderkomen naar tijdelijk onderkomen zwierf.

Cameraman Rodrigo Prieto, die eerder de Mexicaanse film Amores perros schoot, filmde ze diep en dof, als de hartslagbeat op de soundtrack.

In de trailer waar Jimmy met zijn verloederde moeder (gespeeld door een behoorlijk onglamoureuze Kim Basinger) woont, hangen geen leuk verkleurde gordijntjes en past het op de aanrecht verzamelde vieze serviesgoed niet bij elkaar. Het zijn achtergebleven kopjes en gebroken bordjes. Als Ken Loach een Hollywoodfilm zou maken, zou hij er zo uitzien.

Vanaf de eerste beelden waarin Eminems Jimmy zich voor de toiletspiegel van de ranzige nachtclub The Shelter playbackend voorbereidt op een `rap slam' is 8 Mile stout, brutaal, energiek als een springerig schoolkind in een te grote broek dat om de gaten in de weg danst.

De gekozen scenariovorm vertoont veel overeenkomsten met diverse dans- en muziekfilms, van Saturday Night Fever tot Flashdance. Arme knul heeft droom, overwint obstakels, leert z'n vrienden kennen en zo nog wat van die dingen die heerlijk geruststellend voor de hand liggen. Ondanks zijn realisme, kent 8 Mile daarmee zijn plaats. Het is en blijft een film, een verhaal dat bepaalde schematische karakters toestaat en een bescheiden catharsis.

8 Mile emancipeert de (witte) hiphop, zoals Saturday Night Fever de disco existentieel maakte. Maar Jimmy's gouden hartje blinkt niet zo als in de meeste films uit het genre. Hij is net zo'n klootzak als zijn vrienden en politiek incorrecte uitspraken over wit en zwart, vrouwen en homo's worden niet geschuwd, al mag de eerder van homofobie beschuldigde Eminem zijn imago op dat punt opvijzelen door het voor een homoseksuele collega van de staalfabriek op te nemen.

Het duurt even voor we in de openingsbeelden doorhebben dat de muziek die Jimmy hoort in zijn hoofd zit. Pas langzaam bewegen zijn lippen schuchter mee. Zo zijn de meeste van zijn emoties geïnternaliseerd. Eminem kan verrukkelijk stuurs kijken en Hanson zag dat hij de toeschouwer volop de gelegenheid moest geven om zich in die woedende blik van de geperfectioneerde underdog te spiegelen.

Woede en frustratie zijn de voornaamste creatieve bronnen voor de in 8 Mile geportretteerde rappers, die elkaar met woorden (en soms met vuisten) te slim af zijn. Ze duelleren met taal. Daarin ontdekken ze hun bevrijding uit hun armetierige alledaagsheid. Muziek en woorden ontsnappen uit hun hoofd. Het is behoorlijk opwindend om daar naar te kijken en te luisteren.

8 Mile. Regie: Curtis Hanson. Met: Eminem, Brittany Murphy, Mekhi Phifer, Chloe Greenfield, Evan Jones, Omar Benson Miller, DeAngelo Wilson. In: 66 theaters.