NS `blokkeert marktwerking' in de Achterhoek

De NS blokkeert de marktwerking in het openbaar vervoer. De ondernemingsraad van vervoersbedrijf Syntus wil nu zijn commissarissen, van NS en Connexxion, via de rechter afzetten.

Syntus is geen Lovers. Waar de strandexpres van Lovers tussen Amsterdam en IJmuiden in 1999 ter ziele ging, blijven de treinen op onrendabele lijnen van Syntus in de Achterhoek rijden. Met succes, want Syntus, dat ook het busvervoer in de regio verzorgt, vervoert steeds meer reizigers. En het bedrijf kwam vorig jaar voor het eerst uit de rode cijfers. Maar dat was volgens de ondernemingsraad van Syntus eigenlijk niet de bedoeling van de aandeelhouders, de spoorgigant NS en de grootste busvervoerder Connexxion. Samen met het Franse Keolis bezitten zij ieder één derde van de aandelen.

,,Het spijt NS dat het bij ons niet net zo is gelopen als bij Lovers'', is de stellige overtuiging van OR-lid W. Veenhuis van Syntus. Zijn collega E. Brand: ,,Syntus rijdt op tijd en doet alles wat de NS niet lukt. Dat steekt.'' De ondernemingsraad beticht NS ervan om het bedrijf klein te willen houden. Want, zo luidt de theorie, als het Syntus slecht gaat is dat andermaal een bewijs voor de stelling dat marktwerking op het spoor niet werkt.

De komende jaren worden 31 treindiensten door heel Nederland aanbesteed. Het gaat om lijnen die door de NS als onrendabel zijn betiteld. De provincies, die al verantwoordelijk waren voor het busvervoer, krijgen de regie over deze regionale spoorlijnen en verlenen de concessies aan de vervoerders. Achterliggende gedachte is dat door marktwerking het openbaar vervoer efficiënter wordt.

Maar de NS heeft er nooit een geheim van gemaakt niet blij te zijn met de komst van concurrentie op het spoor. Connexxion wordt verweten Syntus vooral te gebruiken om zelf meer busvervoer naar zich toe te trekken. De ondernemingsraad van Syntus vraagt morgen in een procedure bij de ondernemingskamer in Amsterdam om het ontslag van de commissarissen C. Anker (Connexxion), M. Niggebrugge (NS) en I. Polivka (Keolis).

,,Wij hebben het gevoel dat we constant worden tegengewerkt'', zegt OR-voorzitter G. Bruntink. Dat begon bij de oprichting van Syntus, in 1999. Syntus huurde toen acht dieseltreinen type `Buffel' van de NS, maar kon er slechts vier teruggeven toen het, eveneens via de NS, nieuwe lightrail-treinen van het type `Lint' ging leasen. Voor de andere vier dieseltreinen, duurder in onderhoud en gebruik, houdt de NS vast aan het huurcontract dat loopt tot 2008. En de huurprijs is volgens de OR zowel voor de Buffels als de Linten te hoog. ,,Bij een buitenlandse maatschappij hadden wij 100.000 euro per jaar goedkoper kunnen leasen'', meent Bruntink. Anker en Niggebrugge maken zich volgens de OR schuldig aan belangenverstrengeling. Zij dwingen Syntus diensten af te nemen van bedrijven waar de commissarissen belangen hebben. Zo is Niggebrugge ook commissaris bij Nedtrain, het onderhoudsbedrijf dat de treinen van Syntus onderhoudt. Ook dat contract kan goedkoper, zegt de OR. ,,Niggebrugge moest als commissaris de belangen van Syntus dienen. Dat is niet gebeurd.'' De gedwongen winkelnering had voorkomen kunnen worden als Alstom, de Frans-Duitse bouwer van de Lint, haar plan had doorgezet om tegen de zin van de NS in Nederland een onderhoudsbedrijf te beginnen. De OR kan ,,begrijpen'' dat Alstom is afgehaakt.

En dan is er nog de wrevel over het opschroeven van de rendementseisen en het niet betalen van opleidingskosten, hoewel de NS dat wel beloofd had. Syntus heeft in 2002 op een omzet van 33 miljoen euro een nettowinst van 1,2 miljoen euro behaald. ,,We hadden een hogere winst kunnen halen'', concludeert de OR.

In 2001 zegde de OR al eens het vertrouwen op in commissarissen op. Nu wordt via de ondernemingskamer de komst van onafhankelijke commissarissen geëist. Directe aanleiding is de `ziekmelding' van algemeen directeur R. Maatman-Prins. Zij trok zich in december terug, kort nadat Syntus de aanbesteding van de lijn Zupthen-Oldenzaal en het aangrenzende busvervoer had gewonnen. Voor het busvervoer nam Syntus opvallend genoeg niet Connexxion als onderaannemer aan, maar concurrent OAD, een grote reisorganisatie die ook openbaar vervoer doet. Op de stoel van Maatman zit nu een organisatie-adviseur van Connexxion. De OR ziet dit als een coup, bedoeld om de greep van de aandeelhouders op Syntus te versterken. Brand: ,,De manager was er bij wijze van spreken al voordat ze zich ziek meldde.''

Directeur-productie F. van Setten van Syntus onthoudt zich van commentaar. ,,Elk eerlijk antwoord wat ik geef, zou verkeerd vallen.'' De NS wil niet op de beschuldigingen ingaan. Omdat C. Anker president-commissaris van Syntus is wordt verwezen naar Connexxion. Woordvoerder C. Sleddering van het busbedrijf ontkent de belangenverstrengeling en te dure contracten.,,Het wantrouwen bij Syntus is nergens op gebaseerd. De beslissingen van de commissarissen zijn juist in het belang van Syntus.'' Het besluit om snel een interim-manager aan te stellen moet je volgens hem positief uitleggen. Net als de kwestie rond de `Buffels'. ,,Syntus moet blij zijn dat de huur van vier treinen voortijdig kon worden beëindigd. Contract is namelijk contract. Er is een verschil tussen de emotie en de ratio.''

Volgens de ondernemingsraad van Syntus zijn de emoties bij de 285 personeelsleden hoog opgelopen. Als de procedure bij de ondernemingskamer niet slaagt, is de kans groot dat er andere acties volgen. ,,Iedereen is de bemoeienis van de aandeelhouders zat'', zegt OR-voorzitter Bruntink.

    • Martin Steenbeeke