Wreed groepsexperiment van Aernout Mik

Omdat directeur Ivo van Hove van Toneelgroep Amsterdam graag cross-overs naar andere kunstvormen maakt, nodigde hij beeldend kunstenaar Aernout Mik (1962) uit om een theatervoorstelling te maken. Mik waagt zich niet te ver op onbekend terrein en houdt zijn voorstelling in het Stedelijk Museum in Amsterdam. In Two Minds behoort iets meer tot het domein van de beeldende kunst dan van het theater; bovenal is het een typische Mik-performance met video, in een installatie.

Mik bouwde de Erezaal om tot een benauwde supermarkt met verlaagd systeemplafond vol lekkagevlekken. Volgens de begeleidende folder ,,doet de omgeving vertrouwd aan''. Maar Miks door tl-bakken verlichte, broeierige voorportaal van de hel lijkt in niets op een gemiddelde Albert Heijn. In ruwe stellages staan besmeurde, goedkope levensmiddelen. Er is in geen tijden gespiegeld. Bulkverpakkingen domineren. Vergeleken bij deze `Supermik' is zelfs de Aldi een gezellig, luxueus winkelpaleis. Misschien is dit een supermarkt in een derdewereldland, of in een toekomstig, in diepe crisis gedompeld Nederland. Of het is de opslagruimte áchter een supermarkt – we kwamen binnen door een deur met repen plastic.

De toeschouwers nemen plaats op Chinese theekistjes. De ruimte wordt in tweeën gedeeld door een brede glazen wand. Op het glas worden videobeelden geprojecteerd van dezelfde ruimte. In de video hangt een groepje wezenloos kijkende vakkenvullers (gespeeld door TA-acteurs en figuranten) tegen de schappen aan, gespannen pratend. Het blijft echter stil. Soms verdwijnen de beelden even, en zien we achter het glas dezelfde vakkenvullers, maar nu in het echt, bezig met net iets anders. Op video én in het echt voeren ze vervolgens allerlei handelingen uit die gespannen verveling uitdrukken: wachten, opgesloten zitten. Ze liggen op matrassen op de grond, halfslachtig parend. Uiteindelijk gaan ze plunderen, ze vernielen de schappen, trekken de goederen eruit, stoppen zoveel mogelijk onder hun kleding. De groep eindigt dicht opeenstaand, met de hoofden tegen elkaar.

Als in eerder werk van Mik lijkt In Two Minds op een wreed psychologisch groepsexperiment. Alsof de groep opgesloten zit en uit verveling radeloos wordt. Ze doen veel, én ze doen niets; niets wezenlijks in ieder geval. Het doet denken aan een groepsruimte in het Pieter Baancentrum, aan een performance uit de jaren zeventig, én aan het Big-Brotherhuis. Tegelijkertijd - en hierin lijkt In Two Minds meer op theater - zie je aan de handelingen dat ze voortkomen uit improvisatie-oefeningen.

Wat doet de toeschouwer ermee? De handelingen zijn te traag, minimaal en repetitief om vijfenvijftig minuten te boeien, en ook met `meedenken', zoals de theaterganger gewend is, kom je niet ver. Ik bedacht een verhaaltje over een groep vluchtelingen in een schuilkelder tijdens een nucleaire aanval. Mik wil ongetwijfeld dat wij ons ook opgesloten gaan voelen, gaan spiegelen aan die groep. Ook dat is niet echt het geval. Wij blijven de toeschouwers, de toekijkende geleerden aan de veilige, andere kant van het glas. In Two Minds ondergáán doet wel iets met je. Later, veel later, als je allang weer buiten bent, begint de surreële sfeer van de claustrofobische Supermik op je in te werken.

Tentoonstelling/voorstelling: In Two Minds van Aernout Mik/ Toneelgroep Amsterdam. Regie: Aernout Mik en Marjolein Boonstra. Gezien: 11/1 in Stedelijk Museum, Paulus Potterstraat 13, Amsterdam. T/m 8/2 (di-za 16 en 21u). Inl. 020-5352911 of www.toneelgroepamsterdam.nl.

    • Wilfred Takken