Vrouwen van de Koersk worstelen met hoop en vrees

,,Gaat u rustig naar huis. Er is geen reden tot ongerustheid. De Koersk heeft een aanvaring gehad maar alle opvarenden zijn gered.'' Met deze en nog doorzichtiger smoezen werden de echtgenotes en familieleden van de Koersk-bemanning zoetgehouden. Op 12 augustus 2000 verging de Russische atoomonderzeeër. Zeker 23 van de 118 opvarenden hebben, na de fatale explosie, nog enige tijd geleefd. De Russische autoriteiten die het zwijgen en liegen hoog in het vaandel hebben staan, weigerden West-Europese reddingswerkers toe te laten in de Beringzee.

Het Amsterdamse Theatergezelschap Lempicka maakte in februari 2002 de voorstelling De Koerskmonologen, gesitueerd op een schip. Nu is het vervolg te zien, De Vrouwen van Moermansk. Het toneel verbeeldt de kade waarop de wanhopige vrouwen, moeders en zusters van de bemanningsleden wachten. Het is er guur en donker. Hoopvol wachten ze elk bericht van de overheid af, totdat geleidelijk aan de verwachting dat er nog overlevenden zijn vernietigd wordt. De actrices, stijlvol en met aandacht voor het juiste detail geregisseerd, zwenken heen en weer tussen berusting en verzet. Hun verdriet is te groot voor hun hart. De vorm is vergelijkbaar met De Koerskmonologen: er is niet zozeer sprake van het uitvechten van conflicten, als wel het spreken in melancholieke monologen over het verlies van een geliefd iemand en de ondraaglijke pijn die dat veroorzaakt.

De speelsters geven een intiem beeld van de Koersk-tragedie. Een vondst is de echtgenote van de generaal, mevrouw Popov, op te voeren. Egocentrisch als ze is, wuift ze al het verdriet van de vrouwen weg en plaatst zichzelf in het middelpunt. Een staalharde vrouw. Haar opmerking ,,je kunt toch niet de halve wereld aan je luiken laten morrelen'' slaat op de keuze van de Russen vooralsnog geen buitenlanders toe te laten. Ze zegt het en passant, waardoor het effect des te sterker is. Haar ijzigheid is tergend. In haar opzichtig-rijke kostumering, met een hele foute geruite broek aan, vormt ze een groot contrast met de berustende, warm ingepakte andere vrouwen. Ook de CNN-journaliste kan zich uiteindelijk niet zoveel om de vrouwen bekommeren; zij denkt aan haar carrière en vooral aan zichzelf. Schrijnend is het gegeven dat de Russische vrouwen het nieuws over hun dierbaren niet van de overheid vernemen, maar juist van CNN.

De vrouwen van Moermansk is een intieme, stijlvolle uitvoering. Nergens klinkt er te veel schreeuwende wanhoop. De verbijstering rondom het Koersk-drama wordt er alleen maar groter door. Na het zien van deze aanklacht tegen de sussende Russische overheid zou je slechts één ding wensen: dat deze voorstelling te zien zou zijn in de Moskouse theaters, maar jammer genoeg is een van die theaters onlangs nog ernstig geteisterd. Je zou willen dat de autoriteiten tot inzicht zouden komen. Het gooien van bloemen op open zee is een wel heel goedkope afkoopsom, zoals blijkt uit een van de mooiste scènes.

Voorstelling: De vrouwen van Moermansk, door Lempicka. Tekst: Hans Lebouille e.a. Regie: Shireen Strooker. Gezien: 3/11 Melkweg, Amsterdam. Te zien 14 t/m 18/1 Cosmic, Amsterdam. Inl. 020-626 9291 of www.koerskmonologen.nl

    • Kester Freriks