Strijd barst los om stoel Havel

Het Tsjechische parlement kiest morgen – of: vanaf morgen – een nieuwe president, als opvolger van Václav Havel. De uitkomst is volstrekt onzeker.

Václav Klaus denkt dat de naam van de nieuwe Tsjechische president morgen al bekend zal zijn: Václav Klaus. De meeste Tsjechische parlementariërs houden er rekening mee dat het nog maanden kan duren. President Václav Havel legt op 2 februari het ambt neer. Zijn tweede termijn van vijf jaar is dan afgelopen en de Tsjechische grondwet sluit een derde termijn van vijf jaar uit.

Morgenochtend om tien uur treden beide kamers van het Tsjechische parlement aan om een nieuwe president te kiezen. In eerste instantie zijn er vier kandidaten: oud-premier Václav Klaus namens de conservatieve Burger-Democratische Partij (ODS), voorzitter van de Senaat Petr Pithart namens de christendemocraten (KDU-CSL), Jaroslav Bureš namens de sociaal-democraten (CSSD) en voor het eerst in lange tijd een communist, Miroslav Krizeneck.

De opvolger van Václav Havel moet een absolute meerderheid van Senaat (81 zetels) en Kamer van Afgevaardigden (200 zetels) achter zich weten te krijgen. Geen van de vier kandidaten krijgt in de eerste ronde zo'n meerderheid. Sterker: de uitkomst is volstrekt onzeker.

De kandidaat van de sociaal-democraten, de gerenommeerde jurist Bureš, geldt niet als serieuze kandidaat. De sociaal-democraten zijn weliswaar de grootste partij maar hebben onvoldoende steun voor een absolute meerderheid. Bovendien zullen lang niet alle sociaal-democraten op hun eigen kandidaat stemmen. Een deel van de sociaal-democraten hoopt dat oud-premier Miloš Zeman later alsnog in de race zal komen.

Ook de communist Krizeneck redt het niet. Het is opmerkelijk dat de Tsjechische communisten – de KSCM is enige communistische partij in Midden-Europa die geen afstand heeft genomen van haar eigen verleden – met een eigen kandidaat komen. De steun onder de bevolking groeit, maar binnen het parlement maken de communisten nog geen enkele kans.

Naar alle waarschijnlijkheid zullen daarom Václav Klaus en Petr Pithart na de eerste ronde overblijven en in een tweede ronde – mogelijk ook al morgen – tegenover elkaar komen te staan.

Václav Klaus twijfelt er niet aan wie er dan gaat winnen. De conservatieve oud-premier heeft zich onlangs speciaal uit de leiding van zijn partij teruggetrokken om zich geheel aan de race om het presidentschap te kunnen wijden. Jarenlang stond Klaus als premier tegenover de onaantastbare Václav Havel. De `Macher' tegenover de `moralist'. De verhouding tussen beiden werd omschreven als ,,de oorlog tussen de twee Václavs''. De ambitieuze Klaus is erop gebeten om zijn ultieme gelijk te halen en nu zelf president te worden.

Maar daarvoor moet hij wel Petr Pithart verslaan en dat is niet zomaar gebeurd. De voorzitter van de Senaat is de enige van de huidige presidentskandidaten die een dissidentenverleden heeft, net als Havel – zij het dat Pithart tot het begin van de jaren zeventig zelf lid was van de communistische partij.

Pithart heeft zich de afgelopen jaren als voorzitter van de Senaat een imago verworven van `elder statesman', van een betrokken maar tegelijkertijd enigszins afstandelijk politicus. In het schaakspel dat de komende dagen, en misschien zelfs maanden, in het Tsjechische parlement gespeeld wordt kan die houding wellicht de doorslag geven.

Komt het parlement er in drie rondes niet uit dan ligt het spel weer volledig open. Algemeen wordt verwacht dat oud-premier Zeman dan uit de coulissen te voorschijn zal komen. Voor doorgewinterde machtspolitici als de socialist Zeman en de conservatief Klaus biedt het presidentschap nieuwe kansen. Václav Havel heeft er nooit gebruik van gemaakt, maar de Tsjechische president heeft het recht om álle kabinetszittingen en álle parlementszittingen bij te wonen en daar net zo lang zijn mening te geven als hij wil. De Tsjechische grondwet geeft de president in beginsel de macht om het de regering knap lastig te maken.

    • Renée Postma