Een veel te kleine echoput

De tv-rubrieken maken het zich wel erg gemakkelijk. Je zet een tafel neer in de studio, nodigt prominente presentatoren uit met wat lijsttrekkers, laat ze live tegen elkaar tetteren en dat is het. Elke dag weer, altijd diezelfde lijsttrekkers. Nog benieuwd wat Balkenende bij Barend & Van Dorp had te zeggen over normen en waarden? Of hoe de door Katja Schuurman en Bridget Maasland uitgekozen bril eruit ziet op het gezicht van Mat Herben? Of hoe de wijsvinger van Andries Knevel vanavond zal priemen naar Balkenende, Bos en Zalm? Een veel te volle echoput van tv-netten, kranten, radio. Peilingen registreren de wild slingerende effecten op de nieuwsconsument. Wat ontbreekt is eigen journalistiek onderzoek.

Ik volg heftige debatten over ziektekostenpremies, concurrentie versus bureaucratie in de verzekeringen, structureel versus feitelijk begrotingstekort, maar ik heb geen idee waar het over gaat. Ik vrees dat de presentatoren het zelf ook niet kunnen volgen. Het gaat om de swingende oneliner. Die komt dan weer in het avondnieuws en in recenserende kranten.

Het onderzoek wordt aan de lijsttrekkers en hun staven zelf overgelaten, maar meestal hebben ze geen tijd om ergens op door te gaan. Als dat een keertje gebeurt, geeft dat een opmerkelijk resultaat, hoewel de betekenis daarvan ook weer niet overdreven moet worden. Dat was toen Thom de Graaf van D66 zondagavond in Netwerk zijn tegenstander Femke Halsema van GroenLinks aanviel met een eerdere uitspraak van haar. Volgens Halsema moeten ouders in principe hun kinderen in de eigen wijk naar school laten gaan. Als ze daarvan willen afwijken, moeten ze hun aanvraag daartoe gemotiveerd doen bij de gemeente. De gemeente beoordeelt de motivatie, maar laat uiteindelijk toch de wensen van de ouders voorgaan. Een nutteloze bureaucratische procedure dus, leek De Graaf. Halsema ontkende dit alles aanvankelijk, maar De Graaf dook in zijn eigen papieren en citeerde het programmapunt, waarop Halsema uiteindelijk moest toegeven. Dat komt weinig voor. Meestal blijft het bij gehakketak waar je niet wijzer van wordt.

Bovendien – en dat kregen we niet te zien – wordt de vrije schoolkeuze steeds meer een academische kwestie. In Amsterdam zijn veel ouders tot een in hun ogen mindere basisschool in de eigen wijk veroordeeld, omdat de gewilde scholen vol zijn en een leerlingenstop hebben. Aan een gemotiveerde aanvraag komen ze niet eens toe. In middelbare scholen is in de meeste plaatsen al helemaal geen keuze meer, omdat bijna alles al onder dwang van Den Haag is gefuseerd. Wat heeft zo'n debat dan nog te maken met de werkelijkheid?

Gisteren las ik in een opinie-artikel in onze krant dat de financiële programma's van de grote partijen nauwelijks van elkaar verschillen. Iedereen doet in fantasie-bezuinigingen en inverdien-effecten. Helaas is de standaard-presentator niet deskundig genoeg om de lijsttrekkers daarover op heldere manier aan de tand te voelen.

De kiezer zou meer steun moeten krijgen van eigen journalistiek onderzoek, gepresenteerd in staatjes, reportages en deskundigencommentaar. Wat willen de verschillende partijen met de WAO? Het Journaal probeert soms nog wel eens een onderwerp te behandelen en tegenover de verschillende partijstandpunten te zetten. Lofwaardig, maar vaak is het oppervlakkig of zelfs tendentieus. Zo zat ik zaterdagavond naar een vijf minuten durend toneelstukje te kijken tussen de directeur van een schildersbedrijf en zijn door rugpijn geplaagde werknemer. Volgens de nieuwe verzekeringsregeling moet de directeur helpen om naar alternatief werk te zoeken. Het lijkt me een verbetering dat die werknemer niet thuis blijft, maar nieuwslezeres Henny Stoel oordeelde dat het alleen voor ,,de Haagse statistiek'' was bedoeld.

Inderdaad, Hilversum blijft in Den Haag en niemand onderzoekt hoe het daarbuiten zit. Vandaar al die zwevende kiezers die het niet weten. Dat gebeurde ook toen eind 2001 een consensus heerste dat de paarse partijen zouden winnen. Journalisten en politici gingen op dezelfde peilingen af. Den Haag bepaalde het debat in Hilversum en vice versa. Daar is anno 2003 nog niets van geleerd.

    • Maarten Huygen