Beleggen met een vangnet is geen optie

Gedupeerde beleggers van Legio Lease willen bij de rechter verhaal halen. Morgen vindt de pro-forma zitting plaats. Het valt niet te hopen dat de gedupeerden bij de inhoudelijke behandeling van hun zaak, later dit jaar, in het gelijk worden gesteld, betoogt Adriaan Hiele.

Sinds de Noordwijker Piet Bloemink eind jaren tachtig het leasen van aandelen bedacht en Legio Lease oprichtte, is het nooit meer rustig geweest rond dit beleggingsproduct. Omdat Bloemink voordien actief was in de verhuur van televisies werd hij door de beurswereld met de nek aangekeken en dwarsgezeten.

Het succes van de televisieverhuurder, zijn aanpak (grootste brievenbusvervuiler van Nederland, zelfs lang na je dood bleef Piet je bestoken met aanbiedingen) en de stijgende koersen van aandelen, braken het verzet in de financiële wereld. Men ging hem na-apen. Verzekeraar Aegon kocht (via Bank Labouchere) Legio Lease van Bloemink. Inmiddels is het financiële concern Dexia de (on)gelukkige eigenaar.

Dat alles gebeurde in een klimaat van stijgende koersen. Dan werkt beleggen met geleend geld tegen een hoge toen nog aftrekbare rente voorspoedig. Daarom bezweken honderdduizenden (onervaren) beleggers voor de glimmende folders en wervende advertenties. Daarin liet men niet na om de voordelen sterk te benadrukken. De correctie van de afgelopen jaren was tot de rampzalige introductie van WorldOnline ondenkbaar en daarom niet het vermelden waard, in de folders en advertenties. Tienduizenden deelnemers zijn zo het schip ingegaan. Niet alleen bij Legio Lease, maar ook bij andere bedrijven met leaseproducten.

Hoe zit een leasecontract in elkaar? Een voorbeeld. Je leent tegen betaling van bijvoorbeeld 15 procent rente per jaar voor enkele jaren 2.500 euro bij een leasebedrijf. Die koopt daarvoor een pakket met door hun geselecteerde (meestal) aandelen. Aan het eind van de rit los je de schuld van 2.500 euro af uit de verkoop van de aandelen. Zijn die nog maar 500 euro waard, dan moet je 2.000 euro bijpassen. Dat is niet de enige strop, want je betaalde misschien ook zo'n 1.000 euro aan rente, sinds 1 januari 2001 niet meer aftrekbaar van het belastbare inkomen. Samen dus 3.000 euro verlies. Zo is het velen vergaan, door de beurskrach.

Van de vele deelnemers in tientallen leaseplannen (sinds 1 januari 1995) verenigden zich er ruim 40.000 in de stichting Leaseverlies, om te gaan procederen en zo de schade te verhalen bij Dexia. Onder meer, volgens de stichting, omdat Legio/Dexia onrechtmatig handelde door onjuiste en onvolledige informatie te verspreiden. Advertenties en folders voor leaseproducten zouden misleidend zijn geweest ten aanzien van de risico's, de te betalen rente en de kosten.

Nou is het leasen van aandelen een waardeloze en onnatuurlijke beleggingsstrategie. Zo zit je vast aan het smalle (weinig gespreide) aandelenpakket en de relatief korte contractperiode (geen lange termijnbelegging) die het leasebedrijf voorstelt. Het aandeel KPN bijvoorbeeld, was een slechte gok. Bovendien blijft het leasebedrijf zijn waren optimistisch en in weer en wind aan de man brengen. In slechte en goede beurstijden, wat op de top van de markt faliekant uitpakt. Dat is overigens een probleem waar de hele (internationale) effectenwereld mee worstelt.

Maar met zo'n verhaal bereik je niets bij een rechter, wanneer je koersverlies en kosten wilt verhalen op een bank of bemiddelaar. Dus gooi je het over de boeg van de onjuiste en onvolledige informatie. Maar is dat wel zo? In bijvoorbeeld de brochure `Vragen & Antwoorden' van de WinstVerDriedubbelaar (WVD) uit juni 1999 (looptijd drie jaar) staan in een apart kader (met de tekst: Let op!) vier duidelijke waarschuwingen. De opgewekte krantenadvertenties van Legio Lease zijn daar minder expliciet over.

Daarbij komt dat je bij aanvang een contract onder meer een leningscontract moet tekenen, waarin staat hoeveel rente je moet betalen. Je mag veronderstellen dat mensen documenten bestuderen vóór ze hun handtekening zetten. Uit reacties van teleurgestelde leaselezers op zoek naar Leaseverlies blijkt dat niet. De één denkt dat het een gegarandeerd spaarplan is. Een ander ziet in de te betalen 15 procent rente een jaarlijkse lijfrente. En andere bizarre interpretaties. Hoe komen die mensen erop!

De Stichting Leaseverlies wil dat de rechter alle contracten ontbindt en Dexia alle kosten terugbetaalt. Hetgeen inhoudt dat de deelnemers geen beleggingsrisico hebben gelopen. Beleggen met een vangnet dus. Dat zou een opmerkelijke uitspraak zijn. Een voor de beurswereld zeer belangrijke kwestie. Het leasen van aandelen is immers niet de enige populaire vorm van beleggen met geleend geld. Denk maar aan de hypotheken met een beleggingscomponent.

Huizenkopers nemen tegenwoordig de maximale hypotheek die ze kunnen krijgen, ook al zitten ze goed in hun slappe was. Die was gaat dan in aandelen, obligaties of andere waarden. De geldverstrekker belooft (via televisiereclames) de houder van zo'n constructie gouden bergen. De hypotheekschuld als bron van inkomen. De informatie over de risico's is beneden peil, blijkt uit reacties van lezers. Daarmee vergeleken zijn de folders van leaseproducten behoorlijk openhartig.

De juridisch adviseur van Leaseverlies verwijt Dexia dat het handelt in strijd met de zorgplicht. Men had er op toe moeten zien dat de deelnemers voortdurend over de financiële middelen beschikken om aan hun verplichtingen te voldoen. Bovendien liet men na om te peilen over welke beleggingservaring deze beschikken en wat hun doelstellingen zijn. Dat is tegenwoordig wettelijk een doodzonde van een effecteninstelling, want je moet je klanten kennen.

Zo'n juridisch verwijt kan ook tegen geldverstrekkers worden gebruikt, want huizenkopers begrijpen niets van hun hypotheek. Men weet amper wat een spaarhypotheek is. Laat staan een hypotheek met een beleggingsdeel. Daar kan je tegen in brengen dat een hypotheek twintig tot dertig jaar loopt, anders dan een leasecontract van drie, vijf of tien jaar. Lang versus kort.

Maar in de praktijk worden hypotheekconstructies nogal eens voortijdig opgebroken. Bijvoorbeeld na een scheiding, overlijden, ontslag, verhuizing of ander onheil. Dan kan de waarde van het beleggingsdeel tegenvallen, vergeleken bij de oorspronkelijke prognoses. Misschien kan je dan een schadevergoeding vragen, althans wanneer de rechter voor Leaseverlies gunstig beslist. Daarom is die beslissing zo belangrijk. Ook voor beleggers in bijvoorbeeld World Online.

Adriaan Hiele is medewerker van NRC Handelsblad.