Stille diplomatie moet de deuren openen

Nederland zet dit jaar ruim dertig diplomaten in om het voorzitterschap van de OVSE gestalte te geven. In de nauwe speelruimte tussen de VS en Rusland, de EU en de NAVO heeft volgens minister Jaap de Hoop Scheffer de OVSE wel degelijk een belangrijke rol te spelen.

Nederland wil de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) nieuw leven inblazen. ,,Als Nederland er met zijn financiële en menselijke inspanning niets van maakt, dan wordt het voor anderen helemaal moeilijk'', aldus minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer. Nederland is op 1 januari voor een jaar voorzitter geworden van de OVSE. Op de begroting van BZ is dertien miljoen euro weggezet voor het voorzitterschap. In Den Haag zijn achttien diplomaten vrijgemaakt voor een speciale OVSE `task force'. Ze staan onder leiding van de ervaren diplomaat Daan Everts, volgens de minister ,,gepokt en gemazeld'' in het OVSE-gebeuren op de Balkan. In Wenen, waar de OVSE haar secretariaat heeft, is rond ambassadeur Justus de Visser een team van 15 diplomaten gevormd.

In totaal zet Nederland meer dan dertig diplomaten in om de OVSE de weg te wijzen. ,,Dat klinkt nu weer zo gidslanderig en daar hou ik niet van. Maar Nederland levert een zware inspanning vanuit de overtuiging dat de OVSE anno 2003 nog steeds een buitengewoon belangrijke organisatie is.''

In Wenen werd het Nederlandse voorzitterschap dit weekeinde officieel geopend met een balletvoorstelling `Dansen tegen geweld' in de Staatsoper. Vandaag en morgen bespreekt het voorzitterschap het nieuwe beleid met de achterban: de leiders van OVSE-missies in de verschillende conflictgebieden. Tussen de bedrijven door staat de minister in de lobby van hotel Sacher deze krant te woord.

De OVSE-missie in Tsjetsjenië is sinds 1 januari dicht omdat de Russen – zelf ook OVSE-lid – niet langer willen meewerken. Heropening van de Tsjetsjeense missie heeft hoge prioriteit voor de Nederlandse minister: ,,Vanwege alles wat daar gebeurd is en gebeurt vind ik het van het grootste belang dat er een OVSE-missie in Tsjetsjenië aanwezig is.'' De Hoop Scheffer denkt dat het heel moeilijk zal worden. ,,Het is heel simpel. Als de Russen de OVSE-missie niet willen, komt ze er niet. Je zult, hoe je het ook wendt of keert, met de Russen tot overeenstemming moeten komen. Alleen roepen helpt niet.'' Hij wil alle mogelijke middelen inzetten om de missie weer te laten functioneren. Stille diplomatie moet de deuren openen: ,,Ik zal mijn activiteiten niet alleen in het licht van de camera's en voor microfoons ontplooien.''

Het voorzitterschap wil de Russen binnen boord houden door het gesprek over de OVSE breder te trekken. ,,Je moet voorkomen dat een missie het label opgeplakt krijgt: hier zit de OVSE, dus zijn er een aantal dingen mis.''

Traditioneel begeeft de OVSE zich op drie terreinen: veiligheid, economie en mensenrechten. De Hoop Scheffer wil de balans tussen de drie terreinen terugbrengen. ,,Al mag dat de OVSE er uiteraard niet van weerhouden om kritiek te hebben als het gaat om schending van mensenrechten.''

De minister denkt een inhoudelijke `niche' gevonden te hebben door binnen de OVSE het onderwerp van `trafficking' aan de orde te stellen: smokkel van en handel in vrouwen en kinderen, kleine wapens en drugs. ,,Er worden jaarlijks zevenhonderdduizend jonge vrouwen verhandeld, van wie de meesten achter de ramen in ons eigen rijke deel van Europa eindigen.'' De Russen zijn volgens de minister ook buitengewoon in dit onderwerp geïnteresseerd. Het zou Moskou moeten overtuigen dat de OVSE een zinnige organisatie is die een evenwicht zoekt tussen de drie terreinen. ,,Trafficking heeft immers met alle drie te maken'', aldus de minister.

Maar het gevaar dreigt dat er dubbel werk wordt gedaan. Tal van organisaties begeven zich op terreinen waar ook de OVSE actief is of wil worden. Met een zich uitbreidende Europese Unie en NAVO wordt dat gevaar alleen maar groter. Nederland wil de activiteiten van de OVSE daarom gaan stroomlijnen en een duidelijke richting geven. ,,De OVSE heeft mensen in het veld en is daarom gekwalificeerd om ter plaatse een politieke push te geven. Bijvoorbeeld door te inventariseren wat landen in hun strafwet hebben staan over `trafficking' en wat ze wel of niet doen. Samen met andere internationale organisaties kun je dan verkennen wat de meest efficiënte manier is om bijvoorbeeld dat verschrikkelijke probleem van vrouwenhandel aan te pakken.'' De OVSE heeft volgens de minister ,,een duidelijk plus'' omdat het terrein van de lidstaten zich veel verder oostwaarts uitstrekt dan dat van de EU en de NAVO.

De Koude Oorlog is reeds lang voorbij en de CVSE is de OVSE geworden, maar de Amerikanen en de Russen zijn altijd de hoofdrolspelers gebleven. Tussen deze twee – een `hypermacht' en een `grootmacht', noemt De Hoop Scheffer ze – is er voor een organisatie als de OVSE betrekkelijk weinig ruimte. Maar daar waar de twee landen politieke mogelijkheden scheppen kan de OVSE aan de slag. Dat geldt met name voor een aantal `bevroren' conflicten die Nederland heeft geïdentificeerd. Naast Tsjetsjenië zijn dat onder andere het conflict tussen Armenië en Azerbajdzjan over Nagorny Karabach, het conflict tussen Georgië en Abchazië en het conflict tussen Transnistrië en Moldavië. De Hoop Scheffer wil zijn ruim dertig man en vrouw sterke OVSE-force optimaal inzetten. Oplossingen verwacht hij niet. ,,Hooguit enige beweging, een begin van schot in de zaak.''

Nederland heeft binnen de CVSE en later de OVSE altijd een actieve rol gespeeld. Bij missies op de Balkan, bij het toezien op verkiezingen en niet op de laatste plaats door de activiteiten van oud-minister Max van der Stoel als Hoge Commissaris voor minderheden bij de OVSE. Ook nu tijdens het voorzitterschap speelt Van der Stoel als adviseur een belangrijke rol op de achtergrond. De aanstaande verkiezingen in Nederland kunnen het voorzitterschap nauwelijks deren. ,,Het Nederlandse team kan de kar uitstekend trekken, ook zonder mij.''

    • Renée Postma