Premier gezocht en geen regent

Welke kandidaat levert de PvdA als premier of vicepremier?

Het is de vraag die alles domineert nu de PvdA stijgt in de peilingen. Een lijstje met namen.

Ze hebben het bij de PvdA vanmorgen nog maar eens bevestigd, in het dagelijkse telefonisch beraad van de campagneleiding: de `premierskwestie' moet een non-issue blijven. De PvdA zegt niet wie de partij wil leveren als premier of als vice-premier, mocht zij na de verkiezingen op 22 januari uitzicht hebben op regeringsdeelname. ,,Áls we duidelijkheid geven,'' zegt partijvoorzitter en campangeleider Ruud Koole. ,,doet Wouter Bos dat, maar het is nog veel te vroeg.'' Het voorlopig afgesproken antwoord bevat twee argumenten. Punt één: de vraag naar duidelijkheid is gebaseerd op één peiling van Maurice de Hond, waarin de PvdA één dag hoger uitkwam dan het CDA. Bij Interview NSS bedraagt de achterstand nog twaalf zetels.

Argument twee: ,,Wij willen het niet over de poppetjes hebben. Wij gaan voor de inhoud. De kiezers vragen er niet naar, alleen de journalisten.'' Kamerleden zijn vandaag per e-mail aan de argumenten herinnerd. Dat zullen PvdA-Kamerleden én mogelijke kabinetskandidaten de komende dagen dus zeggen. Wie een ander geluid laat horen, geeft het signaal verder weg te staan van de inner circle die straks beslist over mogelijke baantjes. Nummer twee van de lijst Jeltje van Nieuwenhoven, die zaterdag in het Algemeen Dagblad werd geciteerd als belangstellende voor de functie van premier: ,,Het is niet aan de orde. Maar sommige journalisten kunnen het erg moeilijk verdragen dat wij het alleen over de inhoud hebben.''

De `premierskwestie' is in een paar dagen tijd uitgegroeid tot de zwaarste beproeving van de campagnestrategie. Tot nu toe houden de PvdA'ers in land en krant op campagne, zich keurig aan de afgesproken `boodschapdiscipline.' Zij dragen uit dat de PvdA bescheiden is geworden, tonen deemoed over de regenteske partij die de PvdA in Paars was geworden. Lijsttrekker Bos sluit daarom uit dat hij in een kabinet plaatsneemt en formuleerde vorige week nog als ,,grootste les''van de nederlaag in 15 mei dat ,,een partij er niet is om aan de macht te komen en te blijven, maar om mensen te vertegenwoordigen.''

Nu deze strategie van de bescheidenheid, met Bos als gezicht, in de peilingen vruchtbaar lijkt, dreigt zij echter in het dagelijke politieke campagnespel om te slaan in het tegendeel: de deemoed wordt angst om voor regentesk te worden versleten. Politieke rivalen spelen daar met graagte op in. LPF-leider Herben wilde in een tv-debat weten wie de PvdA als premier in de aanbeiding had: ex-leider Melkert of ex-paars kopstuk Klaas de Vries? CDA-fractievoorzitter Verhagen probeerde het vanmorgen tijdens een persbriefing ook: hij had gehoord dat de PvdA de paarse ex-bewindslieden Tineke Netelenbos en Dick Benschop in de aanbieding had. Ook GroenLinks-lijsttrekker Halsema mengde zich vanmorgen in de discussie: zij vindt het tijd dat de PvdA met een vrouw komt als kandidaat-premier of vice-premier. Als mogelijkheden noemde zij voorzitter Saskia Stuiveling van de Algemene Rekenkamer en de burgemeester van Leeuwarden Margreeth de Boer, minister van Milieu in het eerste paarse kabinet.

Binnen de PvdA circuleren heel andere namen. Rond Bos wordt vaker gefluisterd dat Johan Stekelenburg een kandidaat zou kunnen zijn. De burgemeester van Tilburg, in het verleden ook genoemd als rivaal van Ad Melkert voor de opvolging van Wim Kok, speelt een actieve rol in de campage. Hij overlegt mee in het strategische campagneteam en treedt als `lijsttrekker' op voor de Eerste Kamerverkiezingen, na de provinciale statenverkiezingen in maart. Stekelenburg ontkent kandidaat te zijn. Hij is niet de enige burgemeester wiens af en toe gefluisterd wordt: ook Job Cohen van Amsterdam hoort op het lijstje (,,Maar dat is heel onwaarschijnlijk'') en Bos' Jacques Wallage

Bos wordt met kleine stapjes tot duidelijkheid gedwongen. Gisteren zei voor het eerst in een radiomicrofoon dat de PvdA, als zij in het kabinet komt, in elk geval met `nieuwe namen' komt. Geen paarse ex-bewindslieden, maar gezichten die passen bij de ,,PvdA van Wouter Bos''. Die boodschap past in de strategie van heroriëntatie, maar kan ook worden uitgelegd als een héél voorzichtige hint dat de nummer drie van de lijst, Klaas de Vries, niet in de running is. In de PvdA-top geldt de bestuurlijke en politieke ervaring van De Vries, die hem binnen het tweede kabinet Kok de status van `natuurlijke nummer twee' opleverd, niet langer als een aanbeveling.

Volgens Koole betekent de kreet PvdA van Wouter Bos dat de pvdA op zoek gaat naar ,,meer ondernemende'' mogelijke bewindslieden ,,met een duidelijk sociaal gezicht'' van ,,buiten het Haagse circuit''. Volgens Koole kan de PvdA daarbij ook goed gebruik maken van de ervaring van bestuurders op provinciaal en lokaal niveau. Dat opent wegen voor provinciale bestuurders als de Zuid-Hollandse gedeputeerde Marnix Norder en de Brabantse gedeputeerde Jan Boelhouwer, als nummer zeven ook hoogste nieuwkomer op de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer. Ook veelgenoemd worden de jonge PvdA-wethouders als de Nijmegenaar Paul Depla en de Tilburger Jan Hamming, adviseurs van Bos, en betrokken bij de samenstelling van de Tweede Kamerlijst. Kamerlid Duivesteijn breekt een lans voor ,,de hele generatie die onder Kok en Melkert is gemarginaliseerd.''

    • René Moerland