Michel van der Aa fascineert in One

De schrijver/arts Georges Duhamel, een soort Franse Vestdijk, bewonderde allerhande machines, geplaatst op een voetstuk dan wel onder een glazen stolp. ,,Maar ik wantrouw de machine die schuilt in mijzelf'', merkte hij tevens op. Dit lijkt een uitgelezen motto voor het werk van de veelzijdige componist Michel van der Aa (1970) die het idee van zijn fascinerende kameropera One uitwerkte voor sopraan, tape en video, in een open spel vol vrije associaties. Zondagavond beleefde dit multimediale wonder zijn première in Theater Frascati als opmaat voor een lange tournee, ook in het buitenland.

Vijf jaar geleden onderzocht Van der Aa in Wake voor twee slagwerkers het op elkaar inwerken van een auditieve met een visuele partij in een virtuele canonische verhouding. Nu is dit concept toegepast in drie grote lijnen die aan het eind verknopen, tegelijk opgerekt van ongeveer tien naar exact zestig minuten.

Ook voor One geldt dat de kracht schuilt in het scheppen van virtuele ruimtes die ontstaan in een interfereren van mens en machine, van klanken voortgebracht door de sopraan op het podium gecombineerd met dezelfde vervormd als onvervormd op de tape. Ze vinden een pendant in de beelden van de zangeres op het podium, gespiegeld in talrijke verdubbelingen op het scherm.

Bijzonder fraai werkt dat wanneer Barbarba Hannigan zich wringt onder een klein tafeltje en je van ver verstikkende geluiden hoort als een tere elfenzang van onder een glazen stolp. De tegenstelling mens/machine openbaart zich voorts in de prachtige lyrische lijnen van de zang en het mechanische breken van allerlei takken verzameld in glazen potten. De machine mag dan fascineren, de menselijke lyrische intuïtie overwint!

Het verhaal gaat over een schizofrene vrouw die probeert te ontsnappen aan haar afsplitsingen. Aan het slot klemt ze zich vast om de arm van een van haar alterego's, alsof ze die als een tak wil breken, teneinde zich van al haar ballast te bevrijden. Van der Aa houdt dat verhaal zorgvuldig open, meer duidingen zijn mogelijk. Zeer precies is echter de timing van Hannigan's onovertroffen zuivere zang, ijzingwekkend hoog en helder en razend virtuoos. Nog belangrijker is de hoge kwaliteit van de noten in een hoogst geconcentreerde, sublieme scherpte en van een strakke schoonheid, machinaal én menselijk.

Voorstelling: One van M. van der Aa. Gezien: 12/1 Frascati Amsterdam. Herh.: 13/1 Amsterdam; 15/1 Lantaren/Venster Rotterdam; 19/1 Muziekcentrum Den Bosch; 23/1 Korzo Den Haag; 28/1 Theater Romein Leeuwarden; 29/1 Grand Theatre Groningen.