De rede van een scheidend gouverneur met een missie

Gouverneur George Ryan van Illinois kondigde zaterdag de strafomzetting van alle ter doodveroordeelden aan in een toespraak op Northwestern University, de universiteit die heeft aangetoond welke fouten er zijn gemaakt bij veel van die veroordelingen. Hieronder volgen enkele fragmenten van die toespraak:

,,Een paar dagen geleden werd ik opgebeld door Nelson Mandela. Ik zat net bij Manny's een cornedbeef sandwich te eten en sprak ongeveer twintig minuten met Nelson Mandela. De boodschap die hij mij in zoveel woorden meegaf was dat de Verenigde Staten op het gebied van rechtvaardigheid en eerlijkheid een voorbeeld zijn voor de rest van de wereld. Wij zijn niet verbonden met Europa, Canada, Mexico, het merendeel van Zuid- en Midden-Amerika. Deze landen hebben de doodstraf verworpen. Wij vormen een compagnonschap van de dood samen met verscheidene landen in de Derde Wereld. Wist u dat zelfs Rusland een moratorium heeft ingesteld?

De doodstraf is afgeschaft in twaalf [Amerikaanse] staten en in geen van deze staten is het percentage moorden toegenomen. Ik geef u een goed getal om te onthouden: in Illinois was vorig jaar sprake van ongeveer 1.000 moorden en slechts twee procent van die moorden heeft geleid tot de doodstraf. Hoezo is dat eerlijk en rechtvaardig?

De doodstraf wordt niet eerlijk en gelijkmatig toegepast in Illinois omdat er geen standaard aanwezig is die geldt voor alle 102 districten in deze staat. De openbare aanklagers van de staat bepalen of ze de doodstraf vragen of niet. Dient de plaats [waar de aanklacht wordt ingediend] doorslaggevend te zijn voor wie wel of wie niet de doodstraf krijgt opgelegd? Ik geloof niet dat dat juist is, maar in Illinois kan dat een verschil maken. De kans dat je in deze staat ter dood wordt veroordeeld voor moord met voorbedachten rade is op het platteland vijf keer zo groot als hier in [het stedelijke] Cook County. Vijf keer zo groot. Hoezo is dit rechtsstelsel eerlijk? Wat zijn hier de verhoudingen?

Het is nooit mijn bedoeling geweest om op te komen voor deze zaak, dat steek ik niet onder stoelen of banken. Vlak na mijn aanstelling [als gouverneur] zag ik met verbazing aan hoe de ter dood veroordeelde Antony Porter werd vrijgelaten. Toen hij eenmaal vrij was had hij een ontmoeting met Dave Protess van Northwestern University. David, waar ben je? Ik zal nooit vergeten hoe die kleine Porter je als een vrij man in de armen viel. David heeft zich samen met zijn studenten journalistiek met hart en ziel ingezet om de onschuld van Porter te bewijzen.

Het had nog slechts 48 uur geduurd voordat Anthony Porter de executiekamer was binnengereden waar de staat hem gedood zou hebben. Het zou allemaal zo steriel zijn verlopen en de meeste van ons zouden er niet eens bij hebben stilgestaan. Maar Anthony Porter was onschuldig. Hij had geen schuld aan de dubbele moord waarvoor hij ter dood was veroordeeld. En na afloop van de zaak van Porter verscheen een artikel van Steve Mills en Ken Armstrong van de Chicago Tribune waarin de stelselmatige fouten van ons doodstrafstelsel werden vastgelegd. U hebt het allen gelezen. Het is niet te bevatten voor mij: De helft, de helft van de bijna 300 doodstrafzaken is teruggedraaid en is opnieuw in behandeling genomen. Hoevelen van u kan beroepshalve wegkomen met een accuratesse van 50 procent?

[...]Ons doodstrafstelsel wordt achtervolgd door schromelijke fouten: fouten bij het vaststellen van de daders en fouten bij het vaststellen van wie van de daders de doodstraf verdient. Om al deze redenen zet ik vandaag de straffen om van alle ter dood veroordeelden. Deze strafomzetting geldt voor iedereen. Ik heb nooit gedacht dat ik zelf deze stap zou zetten. Ik ben mij ervan bewust dat degenen die zich verzetten tegen deze beslissing hun boosheid en spot op mij zullen botvieren. Zij zijn van mening dat ik de beslissingen van rechters, jury's en wetgevers onrechtmatig ongedaan maak. Maar zoals gezegd, de inwoners van deze staat hebben mij met de macht bekleed om in het belang van het recht op te treden. [...] Dit is wat onze grondwet van ons eist. Ik heb me beschikbaar gesteld voor dit ambt, en zelfs tijdens mijn laatste dagen in functie kan ik niet wijken voor de verplichtingen ten aanzien van rechtvaardigheid en eerlijkheid. Er zullen dagen en nachten zijn geweest dat mijn personeel en ik de slaap niet hebben kunnen vatten wegens het uitgebreide onderzoek naar het [doodstraf]systeem. Maar ik zeg u dit: vannacht zal ik goed slapen omdat ik weet dat ik de juiste beslissing heb genomen.''