De OVSE....

De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) is, met 55 aangesloten landen, de grootste regionale veiligheidsorganisatie in de wereld. Lid zijn alle Europese landen, de VS, Canada en de vijf Centraal-Aziatische republieken. De OVSE komt voort uit het Helsinki-proces: in augustus 1975 maakten alle Europese landen (minus Albanië) plus de VS en Canada op een grote conferentie in de Finse hoofdstad afspraken over veiligheid en samenwerking in brede zin – politiek, militair, economisch, maar ook ten aanzien van thema's als democratie en mensenrechten. Eén resultaat was de stichting, door mensenrechtenactivisten en dissidenten, van Helsinki-comité's in Oost-Europa. Een ander was de vorming van de CVSE, de Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, later omgedoopt tot OVSE.

De OVSE is actief op het gebied van crisismanagement, conflictbeheersing en -verhindering. De organisatie houdt zich bezig met zaken als wapencontrole, preventieve diplomatie en de opbouw van vertrouwenwekkende maatregelen, maar ook met toezicht op de naleving van mensen- en burgerrechten, inclusief vrijheden als de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting, toezicht op verkiezingen en assistentie bij de democratisering en de opbouw van een burgerlijke samenleving. Ook de Hoge Commissaris voor Minderheden – vroeger Max van der Stoel – opereert onder de paraplu van de OVSE. De kernactiviteiten van de OVSE vinden plaats in Oost-Europa, waar ze negentien missies uitvoert – of liever: zeventien, want de Russische regering heeft onlangs de OVSE uit Tsjetsjenië gezet en de regering van Wit-Rusland heeft de facto eenzijdig een eind gemaakt aan de OVSE-missie in Minsk door de visa van OVSE-diplomaten niet te verlengen.

...en haar voorzitter

Sinds 1 januari is Nederland een jaar lang voorzitter van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE). Het is voor het eerst dat een Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken deze rol bekleedt. Of de huidige demissionaire minister De Hoop Scheffer de hele periode uitzit, hangt overigens nog af van de uitslag van de verkiezingen van 22 januari en de daaropvolgende kabinetsformatie.

In de praktijk houdt een OVSE-voorzitter zich vooral bezig met actuele (diplomatieke) crises, die vaak moeilijk zijn te voorspellen. Ook treedt hij op als gastheer op de jaarlijkse ministeriële raad. Die zal begin december in Nederland worden gehouden. Een enkele keer wordt er ook een topconferentie van gemaakt, waaraan de regeringsleiders deelnemen. Het staat echter nog niet vast of de bijeenkomst dit jaar ook van dat kaliber zal zijn.

De eerste doelstelling van De Hoop Scheffer is om zowel de Verenigde Staten als Rusland maximaal betrokken te houden bij OVSE. ,,De grote plus van de OVSE is dat zowel de Russen als de Amerikanen er lid van zijn'', aldus de minister. Dat dat geen eenvoudige opgave is, bleek al meteen. Rusland wilde twee weken geleden niet instemmen met een verlenging van het mandaat van de OVSE-missie in Tsjetsjenië.

Daarmee werd voorlopig een streep gezet door het plan van Buitenlandse Zaken om de vertrekkende ambassadeur in Londen, de Rusland-kenner baron Bentinck van Schoonheten, oud-ambassadeur in Moskou, in Tsjetjenië in te zetten.

De minister wil de situatie rond de missie in Grozny op korte termijn met zijn Russische collega Ivanov bespreken en hoopt bovendien in Washington minister Powell te spreken. Met geen van beiden heeft hij echter vooralsnog afspraken kunnen maken.