`Toneelspelen is je erin werpen, niet poseren'

Na een jarenlange pauze staat Huub Stapel weer op het toneel, in een stuk van Donald Margulies. Bij de try-outs klonk al gegil en bravo-geroep. De cast is bekend, en onderling goed bevriend: ,,We zijn de gêne voorbij.''

,,Ik speelde een keer een voorstelling bij een groot gezelschap en toen kwam er na afloop een bozige oudere acteur naar me toe die sprak: `Wat je vanavond deed, was niet volgens de afspraak'. `Afspraken? Die heb ik met de tandarts', zei ik toen. Rot op zeg. Toneel moet verrassend zijn, iets wat leeft en waar je iedere avond opnieuw een vonk aan geeft.''

In de voorstelling Eten met vrienden van auteur Donald Margulies kan Huub Stapel zich voor het eerst sinds 1992 weer op de planken bewijzen. Eten met vrienden gaat over twee oudere echtparen wier gezellig etentje al snel op een huwelijksdrama uitloopt. Een thema dat Stapel aanspreekt: zelf nadert hij inmiddels de vijftig, is hij getrouwd en heeft twee kinderen. ,,Ik speel altijd een uitvergroting van mezelf'', zegt hij.

Andere redenen om opnieuw de bühne op te gaan waren het zien van Verzameld Werk van dezelfde schrijver, met Ellen Vogel en Roos Ouwehand. Bovendien won Eten met vrienden in 2000 de Pulitzer Prijs. Stapel: ,,Ik kan vooraf nooit goed beoordelen of een stuk sterk is, dat had ik met Virginia Woolf op school al niet, maar nu we het spelen voel ik die kracht wel. Dit zou best een nieuwe Amerikaanse Klassieker kunnen worden.''

Sinds 1992 speelde Stapel in tv-series en films en presenteerde hij een autoprogramma. Toneel hoefde even niet. De Thuiskomst, het laatste stuk dat hij speelde, maakte dat hij geen zin meer had in theater. ,,We hadden een geweldige cast met Rijk de Gooyer, Olga Zuiderhoek en Helmert Woudenberg, maar er was een of andere flapdrol uit Engeland opgetrommeld om te regisseren. Na vijf weken kwam hij melden dat hij het stuk nog eens had gelezen en het `heel aardig' vond. Na vijf weken! En dan speel je Harold Pinter!''

In Peter de Baan, de regisseur van Eten met vrienden, heeft Stapel wel alle vertrouwen. Hij noemt hem een man ,,die open staat voor onderzoek en niet vanuit een bureaustoel bedenkt wat jouw personage moet doen''. Vooralsnog werkt die aanpak goed, want tijdens de try-outs was er al gillend en bravo-roepend publiek, hoewel dat ook door de bekende namen in de cast kan komen: Renée Soutendijk, Sjoerd Pleijsier en Carolien van den Berg. Volgens Stapel zijn het niet alleen goede acteurs, maar ook vrienden, wat het spelen makkelijker maakt en een dubbele lading aan de titel van het stuk geeft. ,,We kennen elkaar al zo lang dat we de gêne voorbij zijn. We gooien onszelf vol overgave in de strijd. Geen keurig gedoe, maar spelen en uitdagen tot op het bot.''

Renée Soutendijk was nog langer dan Stapel niet op het toneel te bewonderen. Tweeëntwintig jaar geleden speelde zij voor het laatst – samen met Stapel – in de voorstelling Harold en Maude, ,,maar je merkt niets van onwennigheid', aldus Stapel. Zelf voelt hij wel hoe hij de afgelopen elf jaar is veranderd: ,,Door de dood van mijn ouders en de ziekte van mijn jongste kind ben ik een stuk meer gaan relativeren. Ik weet nu wat belangrijk voor me is, en kan rustiger met acteren omgaan. Ik ben minder verbeten geworden. Vorig jaar kreeg ik een burn-out na een kleine week werken bij ZThollandia. Dat heeft er behoorlijk in gehakt. Ik deed tot dan toe zes dingen door elkaar, 's ochtends naar Duitsland, 's avonds draaien in Nederland en dan vroeg op voor weer iets anders. Mijn eerste regisseur, Guus Hermus, zei altijd: ,,Je kan dingen maar op twee manieren doen: goed of slecht.'' Dat was ik altijd met hem eens. Nu weet ik ook dat ik gestructureerder moet werken als ik iets goed wil doen, en ik ben nog blijer als de rollen die ik speel me iets zeggen over mijn eigen ontwikkeling. Dat heb ik bij Eten met vrienden. We herkennen allevier de huwelijksthema's in het stuk, het spelen komt zeer dichtbij. We testen elkaar, proberen elkaar beentje te lichten, laten pauzes soms net iets langer duren, kijken iedere avond hoe ver we kunnen gaan. Het is geweldig en ongelooflijk zwaar. Misschien dat spelen denken is, maar spelen is ook je erin werpen, niet poseren of imiteren. Ik kan intens woedend en intens verdrietig op het toneel staan. `Wat een vak', denk ik wel eens. Het is net een doorlopende therapie.''

Eten met vrienden, première 13/1 in het Amsterdamse Nieuwe de La Mar theater. Inl. (0900)9203 of www.nieuwedelamartheater.nl.

    • Jowi Schmitz