Rekenaars weten geen raad met SP-beleid

De SP loopt terug in de peilingen, maar stevent nog steeds af op winst. Wat heeft de SP de economie te bieden? Malaise of een beter leven?

Terug naar de ideeën van achter het ijzeren gordijn. Terug naar jarenzeventigbeleid dat de aanloop was van de jarentachtigmalaise. Het is in ieder geval de vertegenwoordiger van de grote werkgevers die gruwelt van de Socialistische Partij. ,,Alleen al die vijf extra vijf vrije dagen die de SP wil. Dat zorgt voor stijging van de loonkosten van bijna drie procent. Dat is funest voor de economie'', zegt directeur economische zaken C. Oudshoorn van VNO-NCW.

De sociaal-economische voorstellen van de SP lijken op de inmiddels overgevoelige kiezersmarkt dé achilleshiel voor deze partij te zijn. De concurrentie heeft hier in ieder geval de grootste kritiek op. De SP wil minimuminkomens verhogen, de hypotheekrenteaftrek deels afschaffen, een belastingtarief van 72 procent voor inkomens boven 226.000 euro, hogere belastingen voor bedrijven en allerlei andere maatregelen die de inkomensverschillen verkleinen. Ten opzichte van het laatste regeerakkoord haalt de SP acht miljard euro per jaar weg bij bedrijfsleven en topinkomens.

Welk effect heeft het SP-programma volgens economen op economische groei, werkgelegenheid en werkloosheid?

Allereerst het Centraal Planbureau. Het CPB rekende voor de verkiezingen in mei partijprogramma's door. Deze programma's wijken niet veel af van die van nu. De SP liep niet ver uit de pas. De SP-voorstellen zouden volgens het CPB tot 2006 geen positieve of negatieve effecten op de economische groei hebben. CDA, PvdA en VVD presenteerden op dat vlak maar 0,1 procentpuntje beter. Op langere termijn scoorde de SP wel iets minder, maar kwam in 2006 nog altijd uit op een positief begrotingssaldo.

,,De CPB-doorrekening is goed voor de discussie maar is erg beperkt. Alle partijen weten precies hoe ze bij het CPB aan de knoppen moeten draaien om er goed uit te komen'', zegt Eric Bartelsman, hoogleraar economie aan de Amsterdamse Vrije Universiteit. Vooral de prikkels voor ondernemers om banen te creëren en de arbeidsproductiviteit te laten groeien kan het CPB op lange termijn maar moeilijk inschatten, aldus Bartelsman.

En juist daar voorziet hij problemen bij de SP. De meeste economen zijn het erover eens dat verhoging van de productiviteit het antwoord is op de stijgende kosten van de vergrijzing. ,,Het gaat er om dat we met zijn allen de koek een beetje groter maken. Eén procentpunt productiviteitsstijging levert in één generatie een verdubbeling op van de welvaart.''

De prikkel om het steeds een beetje beter te doen, komt toch vooral door de tucht van de markt, menen de meeste economen. Aandacht voor innovatie zag Bartelsman nog wel bij Paars, maar dat is nu bij alle partijen een stuk minder.De SP heeft hier de minste aandacht voor, aldus Bartelsman.

Door mensen te prikkelen carrière te maken en bedrijven te laten investeren bevorder je de productiviteit. Door de inkomensverschillen kleiner te maken en bedrijven meer te belasten, haal je volgens Bartelsman die prikkels juist weg.

De SP schept veel nieuwe banen in de collectieve sector, vooral in zorg en onderwijs. Maar daar is het volgens hem juist heel moeilijk om de arbeidsproductiviteit te laten groeien; hier ontbreken de marktprikkels nog goeddeels. Bartelsman: ,,Als SP'ers serieus zouden zijn, dan zouden ze zich echt moeten afvragen hoe je in de collectieve sector meer efficiency kunt bereiken. Maar dat mis ik.''

Econoom Lans Bovenberg van de Universiteit van Tilburg sluit zich hierbij aan. ,,Boekhoudkundig klopt het allemaal wel.'' Net als de Groningse econoom Flip de Kam vindt hij het wel verstandig dat de SP in haar laatste financiële aanpassing geen bezuinigingsbedrag inboekt voor een forse loonmatiging. Ze betwijfelen namelijk of dat gaat gebeuren. Bovenbergs eigen partij, het CDA, doet dat wel. ,,Dat is ook te optimistisch.''

Hij vindt dat de SP de economie vooral schade toebrengt door de verschillen tussen lage inkomens en middeninkomens fors te verkleinen. ,,En dat is uiteindelijk ook schadelijk voor de doelstellingen van de SP zelf.'' Bijvoorbeeld het minimumloon met tien procent verhogen maakt mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt duurder. Mensen die minder productief zijn dan ze kosten, worden minder snel aangenomen. ,,Als de werkloosheid oploopt wordt de koppeling tussen lonen en uitkeringen uiteindelijk onhoudbaar.'' Bovenberg prijst de duidelijke keuzes van de SP, zoals een volledig publieke gezondheidszorg waarin tweedeling uit den boze is. ,,Maar dan wordt het wel gedeelde smart. De zorg blijft middelmatig voor iedereen en relatief duur.''

De Groningse econoom De Kam voorziet nog dat het verhogen van het hoogste belastingtarief voor hoge inkomens van 52 naar 72 procent een negatief effect heeft. Voor rijken wordt het aantrekkelijker om de inkomstenbelasting te ontgaan en meer aftrekposten op te voeren. ,,Dat is wel het aardige: de SP helpt de rijken doordat hun aftrekposten meer waard worden.''

De Rotterdamse econoom Arjo Klamer, SP-sympathisant, vindt dat zijn collega's een te beperkte blik hebben. ,,Willen we meer geld of willen we meer kwaliteit? De SP kiest voor de collectieve zaak.'' Mislukte privatiseringen zoals de NS hebben volgens hem bewezen dat de markt niet het antwoord is op alles. Bartelsman noemt de NS geen goed voorbeeld. ,,Een halfslachtig Nederlands compromis. Bovendien: concurrentie op het spoor is moeilijk. Treinen kunnen elkaar niet inhalen.''

Het verkleinen van inkomensverschillen heeft volgens Klamer ,,misschien'' een negatief effect op de productiviteit. Maar dat is geen wet van Meden en Perzen. Meer geld is niet alles wat mensen motiveert. Mensen willen het gevoel hebben dat ze iets belangrijks doen. Dat blijkt uit veel onderzoeken, maar die lezen economen niet.'' Misschien dat bedrijven uit Nederland weggaan omdat hun winsten meer belast worden, erkent Klamer. ,,Maar op lange termijn komen ze juist weer terug omdat hier goed leven is, met een goed georganiseerde overheid en goed onderwijs.''