Puber tussen hotpants en gezichtssluier

Moslimmeisjes die een sluier willen dragen, hebben de les geleerd van minirokken en punkkapsels, schrijft Paul Steenhuis. Pubers gebruiken hun uiterlijk als protestmiddel.

Hoe shockeer je als puber in Nederland anno 2003 het meest?

Door rond te lopen met je blote buik, zodat je navel-piercing goed uitkomt boven je extreem laag hangende spijkerbroek?

Of door geheel gesluierd in de schoolbank te gaan zitten?

Het antwoord is makkelijk: door het laatste te doen, natuurlijk.

Pubers hebben een feilloos instinct als het gaat om volwassenen en autoriteiten echt te irriteren. Ze weten precies dat te doen wat nu juist echt niet kan. Ze weten taboes in de samenleving intuïtief te vinden.

Punks staken veiligheidsspelden door hun wang in plaats van mooi en gezond te zijn. Meisjes in de jaren zestig en zeventig trokken minirokjes en hotpants aan, in plaats van zich decent te kleden, zoals hun ouders, de hele samenleving wilde. Ze waren rebels.

Het getuigt van puberlef om vandaag de dag naar school te komen in gewaden die duidelijk verwijzen naar strengere vormen van de islam, terwijl heel de wereld (althans in het westen) nog lang niet uitgepraat is over de gevaren van extreem gelovige moslims na de aanslagen van 11 september, en nu vrijwel geen politicus in Nederland meer om onderwerpen als integratie van allochtonen en de positie van de moslimvrouw heen kan.

Het is precies dat wat drie Nederlands-Marokkaanse meisjes gedaan hebben: sinds twee maanden gaan zij naar school, de beroepsopleiding ROC in Amsterdam, in een niqaab: een hoofddoek met een gezichtssluier die alleen de ogen nog vrijlaat. De voorzitter van de school, Ankie Verlaan, wil dat verbieden, omdat non-verbale communicatie van belang is bij de opleiding en een toekomstige baan in de juridische of maatschapellijke dienstverlening.

Hoewel het maar om drie meisjes gaat, is sinds het nieuws vorige week bekend werd, de aandacht voor de kwestie in de media enorm.

In het discussieprogramma Het Jongeren Lagerhuis kwamen voor- en tegenstanders uitvoerig aan het woord. Een Nederlands-Surinaams meisje was tegen: `Als ik in een string en bh op school zou komen omdat ik daar zin in heb, dan moet je eens zien hoe snel ik weggestuurd word,' zei ze. Ze vond dat de school het recht heeft grenzen te stellen aan kleding van scholieren – ook al is die religieus geïnspireerd. Anderen vonden de sluier net zoiets als een hanekam of hippe muts: een mode-uiting van pubers, om ouderen te irriteren. Niet iets om moeilijk over te doen.

Het is natuurlijk het verband met de islam, en de opvattingen in de islamitische cultuur over vrouwen en seks, die de daad van de meisjes zo in het midden van de media-aandacht plaatst.

Meestal is er zulke aandacht als pubermode te bloot is. Want dat is de lijn waarlangs de ondeugd en de mode – en de seksuele vrijheid van de vrouw – zich de afgelopen eeuwen in het westen heeft ontwikkeld. Vrouwen durven zich in de mode letterlijk steeds meer bloot te geven, zonder dat ze hoeven te vrezen dat ze worden misbruikt of van ontucht worden beschuldigd, of het verwijt krijgen dat ze de wereld en zichzelf in het verderf storten met hun onzedelijk gedrag.

De Marokkaanse meisjes (eigenlijk Nederlands, maar van in Marokko geboren ouders) die zich nu op de ogen na willen versluieren zijn de nieuwe `ondeugende' meisjes.

De drie meisjes hebben hun kledij zelf samengesteld. Dat blijkt uit het enige interview dat een van de betrokken meisjes tot nu toe wilde geven, in de Volkskrant. Ze vertelt dat de gezichtssluier die zij nu draagt, niet afkomstig is uit het land van haar ouders, Marokko, maar uit Saoedi-Arabië. Ze is de enige thuis van de niet-fanatieke islamitische familie die de niqaab draagt. Ze heeft zichzelf nog vromer gemaakt dan haar Marokkaanse ouders, dan haar hoofddoekjesdragende omgeving - en ook nog vromer en zediger dan haar Saoedisch-Arabische voorbeelden. Want ze heeft - koket detail - ook handschoenen toegevoegd aan haar nieuwe uitmonstering. Over het waarom van haar gedaanteverwisseling zegt ze: `Ik voel me beter met een gezichtssluier om. Ik wil graag moeite doen om een goede moslim te zijn. De profeet was destijds ook omringd door vrouwen die gesluierd waren. Ik wil niet zeggen dat ik ben zoals die vrouwen. Maar dit is wel een manier om misschien iets te voelen van wat zij gevoeld moeten hebben.' En ze zegt ook nog: `Ik word niet onderdrukt, want dat is wat veel mensen denken. Het hoeft niet van mijn ouders. Ze laten me vrij. Het mag.'

Dat in de koran nergens staat dat je je gezicht verbergen moet, dat Nederlandse korangeleerden inmiddels betoogd hebben dat de profeet helemaal niet door gesluierde vrouwen omringd was – het zal weinig uithalen. De meisjes luisteren naar een imam die hen vertelt dat ze in de hemel komen als ze een sluier dragen, vertelde de Amsterdamse wethouder jeugdzaken Rob Oudkerk donderdag op tv. Hij wil met de meisjes praten

Pubers luisteren niet naar volwassen die zeggen het beter te weten. Het is waarschijnlijker dat ze luisteren naar de eerste advocate-met-hoofddoek in Nedeland, Famile Arslan. Zij liet zich vorige week ontvallen in een interview in het Zaterdag Bijvoegsel van deze krant dat ze `niet uitsluit' dat ze in de toekomst een burqa – een alles bedekkend kledingstuk dat de Talibaan verplicht stelde – zal dragen. Zij is een ideaal rolmodel en wijst de weg aan van de trend: je meer bedekken. De vrome Amsterdamse meisjes met sluier hebben een zelfde kont-tegen-de-krib-mentaliteit die ook spreekt uit de single Kut-Marokkanen van de Nederlands-Marokkaanse rapper Raymzter, die afgelopen najaar de Nederlandse hitlijsten besteeg. Daaruit sprak ook een houding van: jullie hoeven ons niet te vertellen dat we integreren moeten, wij kiezen zelf wel bij wie we horen.

`De meisjes zetten zich af tegen de maatschappij, zei de voorzitter van het Amsterdamse ROC, Ankie Verlaan, in Het Parool. `Ze zeggen dat het geloof hun dat gebiedt, maar wij geloven dat het de puberteit is.' De school onderzoekt inmiddels of ze het dragen van de gezichtssluier kan verbieden. Niet op religieuze gronden – dat kan niet vanwege de godsdienstvrijheid in ons land – maar om praktische redenen: de leerlingen worden opgeleid voor banen in de maatschappelijke en juridische dienstverlening, waarbij non-verbale communicatie van belang is. Met een sluier voor je gezicht kan dat niet en is de kans op een baan erg klein.

NAAR DE RECHTER

Mocht er een sluierverbod komen dan wil een van de meisjes dat aanvechten via de rechter, zo heeft ze volgens het persbureau ANP inmiddels laten weten aan het Meldpunt Discriminatie.

Inmiddels hebben vrijwel alle vooraanstaande Nederlandse politici zich tegen het dragen van zo'n gezichtssluier op school uitgesproken. Ook een van de bekendste hoofddoekjesdragende Amsterdamse politici, Fatima Elatik, is tegen, omdat open communicatie van belang is.

Als de rebelse houding van de Marokkaanse meisjes overeenkomt met die van de bh-verbrandende minirokdraagster uit de jaren zestig en zeventig - waarin zit dan het verschil?

Die schuilt natuurlijk in de houding ten opzichte van seksualiteit, met name de vrouwelijke seksualiteit van de moslimpubermeisjes. Er is in feministische kring wel kritiek geweest op het alsmaar korter worden van rokjes en de neiging van pubermeisjes om steeds meer van hun lijf te tonen – het zou van vrouwen louter lustobjecten maken. Maar het is ontegenzeggelijk zo dat de strijd voor vrouwenrechten de afgelopen decennia bijna parallel liep met het korter worden van de rok. De sociale en politieke bevrijding van de vrouw is volgens sommige modedeskundigen samengevallen met de afschaffing van het corset. Voor het eerst in eeuwen raakte de natuurlijke vorm van de vrouw weer in de mode rond de Eerste Wereldoorlog – in de tijd dat ook voor vrouwenkiesrecht en andere vrouwenrechten werd gestreden. Omdat vrouwen in die oorlogstijd ondermeer in Groot-Brittannië ook werken moesten, werd de onpraktische lange rok afgeschaft: tegen het midden van de jaren twintig was de rok al tot kniehoogte gestegen in het westerse modebeeld.

In de jaren zestig en zeventig, tijdens de `eerste feministische golf' kwam mode-ontwerpster Mary Quant met de minirok en de hotpants. En sindsdien is in de mode en de populaire cultuur de vrouw alsmaar zichtbaarder en seksueel actiever geworden. Een schaarsgeklede popster als Madonna werd om die reden ook door sommige feministen omarmd in de jaren tachtig en negentig: zij was een vrije, zelfstandige vrouw, ook in seksueel opzicht.

Dat ideaal wordt in de westerse popmuziek in allerlei toonaarden bezongen: het meest recente voorbeeld is de onverwachte hit afgelopen kerstmis in Engeland van de Cheeky Girls – de Ondeugende Meisjes. De Cheeky Girls bestaat uit een tweeling, Monica en Gabriela Irimia, geboren in Transylvanië in 1982. Ze wonen in Engeland en deden afgelopen jaar mee aan een van de populaire talentenjachttelevisieshows, zoals Idols. Ze zongen, gekleed in hotpants een nummer dat naar ze beweren door hun moeder geschreven is, de `Cheeky Song', met als subtitel `Touch My Bum': raak mijn achterste aan.

Gekleed in strakke hotpants zingt de tweeling niet veel meer dan, in vertaling: `Ben jij een ondeugende jongen? Ik ben een ondeugend meisje. Wees niet zo verlegen, raak mijn kont maar aan.' En dat vele malen herhaald. De tweeling, gekleed in strakke gouden hotpants, begeleidt het geheel met een ondeugend dansje: succes op de dansvloer verzekerd.

Inmiddels probeert het tweetal ook tot de Nederlandse hitparade door te dringen: ze waren deze week al te zien bij Top of the Pops bij BNN, waar Katja Schuurman - in doorkijkbloes - ze aankondigde.

Met je kont schudden, jongens uitnodigen aan je te zitten: het is niet alleen een bijna ironisch, ouderwets (om niet te zeggen belegen) beeld dat de Cheeky Girls presenteren van het klassieke westerse 'ondeugende meisje' – het is ook precies alles waar de islamitische gesluierde en hoofddoek dragende meisjes niets van hebben moeten.

Zij bedekken graag zo veel mogelijk van hun lichaam omdat ze niet willen dat mannen hun lichaam zien. Ze willen zedig zijn, hun seksualiteit uitsluitend voor binnenshuis en hun wettige echtgenoot bewaren, zoals de profeet het wil. In het hoofdstuk `Islam en seksualiteit' in het boek In het huis van de islam (Sun, 1997) legt Willy Jansen, hoogleraar vrouwenstudies, uit dat in de islam zowel mannen als vrouwen actieve seksualiteit toegedacht wordt, maar dat de angst voor de gevolgen van vrouwelijk actieve seksualiteit groot is: invloedrijke islamitische denkers als Abu Hamid Al-Ghazali (elfde eeuw na Chr.) zien vrouwen als `onverzadigbare creaturen die vreemde mannen het hoofd op hol kunnen brengen'. Als ze niet ingetoomd worden kan dat leiden tot seksuele chaos, fitna, een term die ook verleiding betekent. Die angst voor verleiding in de islam, vooral door de vrouw, is groot, en die leidt weer tot ontucht (zina) `waartegen in de Koran maar liefst in 27 verzen gewaarschuwd wordt'. Dat, plus de Noord-Afrikaanse maagdelijkheidscultus, plus het idee dat de man voor de deugdzaamheid van de vrouw verantwoordelijk is, vormt een belangrijke basis voor het idee dat een vrouw beter binnen kan blijven, en als ze dan toch buiten komt het liefst zo bedekt mogelijk, met hoofddoeken, gezichtssluiers of burqa's. Want anders gaat het blijkbaar helemaal mis - en kom je misschien in de hel.

De Amsterdamse leerlinges van het ROC voegen zich met hun sluier geheel naar die traditie van religieus geïnspireerde angst voor vrouwelijke seksualiteit en seksuele chaos. En dat gaat volledig in tegen de westerse opvatting, weerspiegeld in de populaire cultuur, waarin niet-islamitische jonge vrouwen juist steeds minder last hebben van zulke angsten. Die beginnen steeds duidelijker seksuele eisen te stellen - zo zingt de (christelijke) zwarte Amerikaanse vrouwelijke rapper Missy E op haar voorlaatste cd So addictive : `I don't need a one minute man'- een man die in een minuut klaar is, die hoef ik niet.

Meer nog dan in de hoofdoek, komt in de niqaab al het protest tegen die seksuele vrijheid en westerse manieren tot uiting. Deze week kreeg de 12-jarige basisschoolleerling Jasmin Bensid uit Amsterdam te horen dat ze haar hoofddoek niet meer op school mocht dragen. Haar vader zei het zo: `Jullie laten je tieten, kont en navel zien. Dat is jullie vrijheid. Geef ons de vrijheid iets te bedekken.'

    • Paul Steenhuis