Op dood spoor

Sinds 1 januari geldt er een nieuwe wet waardoor het erfrecht ingrijpend is veranderd. Daarom bezorgt de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie huis-aan-huis de gratis Erfrechtkrant, met de belangrijkste regels. Vooral toekomstige nabestaanden en (mogelijke) erfgenamen moeten die bestuderen, want in de praktijk blijkt dat families weleens te laat reageren: wanneer de overledene geen toelichting meer kan geven. Dan is men letterlijk op dood spoor.

Zo stierf onlangs onverwacht de moeder van een lezeres. In haar geldtrommel vond de dochter een papiertje waaruit blijkt dat moeder als sinds 1986 jaarlijks een met 4 procent stijgend bedrag betaalt, of ontvangt, dat is niet duidelijk. Inmiddels opgelopen tot 5.500 gulden per jaar. Alleen de naam Hikpo (onder meer een plaats in Ghana) en de medewerker Trio duiden op een bedrijf. Maar welk? Daar puzzelt mevrouw over.

Dit voorbeeld laat zien dat alleenstaanden hun nabestaanden en/of erfgenamen op de hoogte moeten houden. Van beide kanten versloft dit vaak. Bijvoorbeeld omdat men geen belangstelling heeft voor geld, of ouders nooit met de kinderen over geld spraken, of door verstoorde verhoudingen. Vooral de verhoudingen tussen ouders en kinderen, na een scheiding en het hertrouwen of samenwonen van een ex, zijn een bron van ellende. Maar nadert het overlijden van vader of moeder, dan komen de (verstoten) kinderen in beweging, mogelijk gedreven door het zicht op een erfenis. Ook die belanden dan op dood spoor.

Er leven vele vragen. Is er een testament? Wat staat erin? Wie krijgt wat? Kom ik erin voor? Hoe vindt de notaris mij als het zover is? Hoe kan ik het testament in mijn voordeel veranderen?

De afwikkeling van een overlijden lijkt ten onrecht vreselijk ingewikkeld. Dat komt omdat de dood niet leeft, totdat het zover is. Een gevolg is dat mensen links en rechts gaan informeren over hun situatie, ook bij deze krant. Verhalen vol ellende. Zo vroeg een lezer: ,,In 1997 overleed mijn vader. Ondanks mijn toenaderingen, zelfs kort voor zijn overlijden, wenste hij mij niet meer te zien. Na het overlijden van mijn moeder hertrouwde hij in gemeenschap van goederen. Een boedelbeschrijving heeft toen plaats gevonden zonder mijn betrokkenheid of later akkoord. De notaris stuurde mij in 1999 een ontwerp boedelbeschrijving, met een vaststelling van de erfdelen en de verdeling van de nalatenschap. Daarbij zit een taxatierapport van het woonhuis. Ik meldde de notaris dat ik niet akkoord ging met de taxatie en verzocht hem om een nieuwe waardebepaling. Er bestaat een gerede kans dat de familie van mijn stiefmoeder mee zal helpen om mijn erfdeel van 90.000 euro op te souperen. Anders dan het onroerend goed, lijken er weinig mogelijkheden om mijn erfdeel zeker te stellen. Een wrange bijkomstigheid is dat een kleine vleugel, door mijn vader aan mij geschonken, door mijn stiefmoeder niet wordt afgestaan. Net als een paar schilderijen. Ik denk over erfenissen als het krijgen van een onverwacht cadeau. Maar als je zo slecht wordt behandeld als ik, wil je toch je recht halen.''

Deze situaties komen veel voor. Zelfs om kleine bedragen en nalatenschappen leven families jaren in onmin. Een notaris kan daar weinig aan doen. Hij (of zij) staat meestal boven de (strijdende) partijen en ziet er op toe dat aan de wettelijke formaliteiten wordt voldaan. Mochten de erfgenamen zich desondanks benadeeld voelen, dan kan je wellicht beter een advocaat inschakelen, een belangenbehartiger van het zuiverste water.

Daar zit een probleem, want mensen zien er tegen op die stap te zetten, blijkt. Om drie redenen: onwetendheid, drempelvrees en de vergoeding die ze moeten betalen. Dat is jammer, want ingewikkelde familieverhoudingen, overlijden, testamenten (mensen bezitten meer dan ze denken), een codicil en de afwikkeling van een nalatenschap vragen om een tijdige regie. Natuurlijk werken die specialisten niet gratis. Waarom zouden ze? Je kan tevoren naar de tarieven vragen en de voordeligste helper kiezen, maar kijk niet op een dubbeltje. Liever een goed advies tegen betaling, dan een gratis verkeerd advies.

Zondag 12 jan om 17u50 begint Teleac met een reeks televisie uitzendingen over het nieuwe erfrecht.

    • Adriaan Hiele