Hasjschade

Eén op de twintig jonge schizofrenen in Nederland is ziek door het roken van cannabis. Wie er veel van rookt loopt een grotere kans schizofreen te worden.

Cannabis, de meest gebruikte drug in Nederland, vergroot de kans op het krijgen van schizofrenie en depressie. Dit geldt voor iedereen en niet alleen voor mensen die toch al het risico lopen om schizofreen te worden, zoals tot nu toe aangenomen werd. Jim van Os, hoogleraar in de psychiatrie aan de Universiteit van Maastricht: ``Mensen die blowen zijn vaker schizofreen dan mensen die geen hasj roken. Maar de vraag was: blowen mensen omdat ze schizofreen zijn, of worden mensen schizofreen van het blowen van cannabis?''

Deze kip-of-eikwestie is met goed onderzoek, uitgevoerd in Groot-Brittannië, Zweden, Nederland en Nieuw-Zeeland, zo langzamerhand opgelost. Van Os: ``Ná blowen, neemt de kans op schizofrenie toe, en hoe meer cannabis je gebruikt, hoe groter de kans is.''

Cannabis is een stemmingsversterkende drug die bij sommigen een lachkick opwekt en anderen juist extreem laat ontspannen. Daarom hebben ook chronische pijnpatiënten soms baat bij het roken van een jointje. De werkzame stof in cannabis is THC (delta-9-tetrahydrocannibol). Die veroorzaakt bij een hoge dosering een kortdurende psychose die verdwijnt zodra het lichaam het THC heeft weggewerkt. Berucht is de anekdote van een vader die psychotisch werd na het nuttigen van een plakje spacecake met zijn zoon. Bij het bakken waren ze vergeten om het blokje hasj te verpulveren.

Wanen

Iemand is schizofreen wanneer er naast de wanen en hallucinaties van de psychose, ook negatieve kenmerken zijn. Dat is de psychiatertaal voor de neerslachtige stemming van schizofreniepatiënten. Ze praten weinig en verliezen de interesse in hun omgeving. Of iemand schizofreen wordt, hangt voor een deel af van zijn genenpakket. Het lijkt erop dat leefomstandigheden mensen met een bepaalde genetische aanleg voor schizofrenie, over de streep van het ziek zijn duwen.

De vraag is of mensen die hun eerste psychose aan voelen komen naar de cannabis grijpen om hun stemming te verbeteren, of juist psychotisch worden door het blowen. ``Cannabis vervróegt de eerste psychose bij mensen in de risicogroep, dus bij mensen met schizofrene familieleden, weinig vrienden of psychotische trekjes. De kans op verergering na de eerste psychose is bij hen ook groter.'' Zegt Don Linszen, hoogleraar in de psychiatrie, met als specialisatie psychosen en schizofrenie, aan de Universiteit van Amsterdam.

Het vaststellen van een oorzaak-gevolgrelatie bij schizofrenie na cannabisgebruik bleef echter lastig omdat schizofrenie relatief weinig voorkomt (0,5 tot 1 procent van de Nederlanders is schizofreen) en omdat mensen die cannabis gebruiken én schizofreen zijn, vaak ook andere (hard)drugs gebruiken die het beeld vertroebelen. Het grootste onderzoek ooit uitgevoerd naar schizofrenie en cannabis vond plaats onder de 50.000 mannen die in 1969 en 1970 in Zweden als dienstplichtige moesten opkomen. Op latere leeftijd kwam bij hen vaker schizofrenie voor al naar gelang de mannen meer cannabis hadden gebruikt. Maar of de mannen waren gaan blowen omdat ze psychotische trekjes hadden of dat de psychose door cannabis veroorzaakt werd, kwam uit deze grote studie nog niet naar voren.

Jim van Os deed een van de grootste studies naar de oorzaakgevolg relatie van schizofrenie en cannabis. Met zijn mede-onderzoekers voelde hij in 1996 ruim vierduizend aselect uit de Nederlandse bevolking gekozen mensen aan de tand over mogelijke schizofrene stoornissen en hun drugsgebruik. In 1999 belden zij opnieuw met deze mensen met dezelfde vragen over drugsgebruik en of er inmiddels aanwijzingen voor schizofrenie waren. Hiermee is Van Os' onderzoek nauwkeuriger dan het grote Zweedse, waarin alleen het aantal opnames in een kliniek in verband met schizofrenie waren geregistreerd. Van Os spoorde met zijn belmethode ook de lichte schizofrene stoornissen op.

``Causaliteit van schizofrenie door cannabis kun je heel moeilijk bewijzen,'' aldus Van Os, ``denk maar aan de rokerslobby die zich lang verschool achter het argument dat nooit is aangetoond dat door roken longkanker ontstaat. Je kunt op grond van de epidemiologie hoogstens zeggen dat rokers vaker longkanker hebben. Hetzelfde geldt voor schizofrenie. Uit ons onderzoek blijkt een sterke aanwijzing voor een oorzaak-gevolgrelatie tussen cannabisgebruik en schizofrenie: de kans op schizofrenie verdubbelt na af en toe blowen en verviervoudigt als je een paar keer per week blowt. Niet alleen op basis van onze studie, maar ook op grond van een handvol andere studies uit andere landen, durf ik te zeggen: cannabis is een risicofactor voor psychose, onafhankelijke van ander druggebruik of familiare aanleg. Ik denk dat ongeveer 5 procent van de jonge Nederlandse schizofrenen de ziekte puur te danken heeft aan het roken van cannabis.''

Een ander sterk argument dat cannabis daadwerkelijk schizofrenie veroorzaakt, vindt Van Os dat bij knaagdieren, na het langdurig toedienen van THC, het moleculaire boodschappersysteem in de hersenen (dat bij mensen betrokken is bij psychoses) makkelijker te prikkelen is.

Somberder

Recent onderzoek laat bovendien zien dat blowen de kans op depressies vergroot. Scholieren die op elfjarige leeftijd gelukkig waren en later in hun middelbare schooltijd gingen blowen, zijn daarna vijfmaal vaker somber dan leeftijdsgenoten die op elfjarige leeftijd ook gelukkig waren en de cannabis onaangeroerd lieten. Linszen: ``Dat baart me zorgen. Lang hebben we gedacht dat blowen een vorm van zelfmedicatie is: je knapt op van een blowtje als je somber bent. Nu blijkt cannabis niet leed te verzachten, maar juist stoornissen uit te lokken en niet alleen bij mensen met risicofactoren als familieleden met schizofrenie, weinig vrienden en het wonen in een grote stad. Cannabis vormt een risico op psychische stoornissen voor de hele bevolking.''

In Nederland rookten 408.000 mensen in 2001 regelmatig cannabis; 78.000 staken zelfs dagelijks een joint op. Bijna één op de vijf Nederlandse middelbare scholieren heeft wel eens geblowd, een kwart van hen doet het regelmatig. Het imago van cannabis is onschuldig. Op drugsinfo.nl, een voorlichtingssite van een samenwerkingsverband van het Trimbos-instituut met GGD's en instellingen voor verslavingszorg, wordt hasj alleen ontraden aan mensen met psychische afwijkingen en aanleg voor schizofrenie. Er staat op de site geen algemene waarschuwing voor de kans op schizofrenie en depressie door cannabis gebruik.

Linszen: ``Baarmoederhalskanker komt evenveel voor als schizofrenie. Stel je voor dat er een stofje gevonden wordt dat deze kanker veroorzaakt: Nederland zou in rep en roer zijn en het stofje zou aangepakt worden. Van cannabis is al in 1987 bewezen dat het mensen met een genetische aanleg voor schizofrenie, eerder over de streep trekt en psychotisch maakt. Maar ik ken niet één coffeeshop in Amsterdam die een bord heeft hangen met: `Deze drug kan schadelijk zijn voor je geestelijke gezondheid.' De overheid stelt zich hier veel te lankmoedig op. De eisen voor de beoordeling van hoofd- en bijwerkingen van medicamenten zijn veel strenger dan voor drugs als cannabis. De waarschijnlijke reden is dat de hasj-rokende babyboomers aan de macht zijn. Zij gunnen de arme patiënten met schizofrenie hun jointje. Laissez faire, laissez aller. Maar het is hoog tijd om de discussie over de veiligheid van cannabis te voeren.''

    • Nienke van Trommel