Bij te veel gevaar kies ik voor mijn vrouw

Waardetransporteurs krijgen de laatste tijd `aanval op aanval' te verduren. Werkgevers kunnen de veiligheid niet garanderen en willen het leger inzetten. Op cursus met bange stoere mannen.

,,We gaan lekker wat crossen'', zegt Jan onderkoeld. Hij is al 23 jaar waardetransporteur en over een minuut wordt hij in zijn blauwe gepantserde wagen aangevallen door een Opel Omega Stationcar. ,,Ik ben helemaal geen stoere kerel'', heeft hij vlak daarvoor nog uitgelegd. ,,Ik heb zelfs hoogtevrees.''

De Opel beukt in op zijn rijdende geldwagen totdat er onderdelen van de aanvallende en rokende auto op het oefenterrein achterblijven. Al die tijd geeft Jan geen krimp, hij rijdt het busje met de fictieve geldlading in een vrijwel rechte lijn naar de afgesproken locatie. ,,Als ik wil, zet ik dat personenwagentje met mijn truck van zes ton zo aan de kant.''

Maar dat is deze middag niet de bedoeling. De waardetransporteurs van Brink's hebben tijdens hun ritten maar één doel: veilig aankomen met een onbeschadigde vracht. Het uitschakelen van aanvallers laten ze liever aan anderen over. Maar de dreiging van ,,boeventuig'', zoals het hoofd beveiliging Sjouke de Graaf van Brink's ze het liefst noemt, is reëler dan ooit.

In de afgelopen dertien maanden zijn tien geldwagens in België en Nederland aangevallen. Dat aantal is niet meer dan gebruikelijk, maar de agressie die daarbij gebruikt wordt is wel nieuw voor Brink's en zijn enige Nederlandse concurrent Geldnet. Aanvallers openden zonder waarschuwing met machinegeweren het vuur en gebruikten explosieven om de zijkant van een wagen op te blazen. Er vielen overigens geen doden.

Deze trainingsdag, eerder deze week, op een oefenterrein bij het vliegveld van Lelystad, is onderdeel van reguliere `opfriscursussen' die Brink's zijn zeshonderd rijdende werknemers aanbiedt.

De sfeer is verhard sinds Brink's en Geldnet openlijk toegaven een goed georganiseerde criminele organisatie van de aanvallen te verdenken. De ondernemingen voerden een niet nader toegelicht noodplan in en voelden zich vlak na de kerstdagen genoodzaakt om avondritten met bulkvervoer tot nader orde te schrappen omdat ,,de veiligheid van de transporteurs niet langer gegarandeerd kan worden''.

,,Het is een spannende tijd'', kenschetst De Graaf de emoties onder de vervoerders. ,,Aanval op aanval – dat zet iedereen onder druk.'' Waardetransporteur en oud-marechausseeman David, die net als zijn collega's zijn achternaam om veiligheidsredenen niet in de krant wil: ,,We hebben het er dagelijks over. Pittig hoor.''

Jan: ,,Het is moeilijk, maar als mijn vrouw mij de keuze laat maken tussen mijn werk en haar, kies ik voor haar.'' David: ,,Je moet ook niet de stoere kerel willen uithangen, dan val je zo buiten de groep. Als je bang geworden bent, moet je er juist over praten.'' Jan: ,,Maar dat voel je dan ook wel aan.''

Het is niet alleen het stoppen van de nachttransporten door de beide Nederlandse waardetransporteurs dat in het oog springt, ook de discussie over het beschermen van de transporten zelf die daarna losbarstte, geeft aan hoe gevoelig het dagelijkse vervoer ligt van bankbiljetten, waardepapieren, sieraden en andere goederen waarvan de totale waarde door de ondernemingen en hun klanten angstvallig geheim gehouden wordt. Afgelopen dinsdag stelde werkgeversvoorman Jacques Schraven nog dat ruim de helft van de Nederlandse ondernemingen jaarlijks het slachtoffer is van criminaliteit, wat jaarlijks tot 3 miljard euro aan schade plus een miljard euro aan preventiekosten met zich meebrengt.

Schravens oplossing? De overheid moet het leger maar inzetten. In België is deze week al besloten het leger in te zetten om politietaken over te nemen.

En ook Brink's-bestuurder De Graaf, met onder zijn hoede een interne veiligheidsdienst van 35 werknemers, stelt ,,best wat extra bescherming te kunnen gebruiken''. Met wapens wil en mag hij zijn mannen (en een heel enkele vrouw) niet uitrusten. ,,Maar we laten extra beveiliging graag over aan de overheid.'' [Vervolg TRANSPORT: pagina 15]

TRANSPORT

Schiefschijf voor bendes

[Vervolg van pagina 13] Brink's stuurde afgelopen week een verzoek om extra veiligheid aan de dertien korpschefs van de regiopolitie in de gebieden waar de onderneming vestigingen heeft. Geldnet volgde. De waardetransporteurs overleggen nu met de autoriteiten en verwachten ,,heel snel'' een oplossing om de in totaal ruim driehonderd wagens te beschermen.

,,Onze mogelijkheden de mensen te beveiligen zijn opgehouden'', concludeert ook Geldnet-directeur Pieter Verzendaal. Vanaf de jaren zestig bewapenden ondernemingen zich al, met de invoering van pantservoertuigen en het gebruik van de `plofkoffer', die gestolen geld onbruikbaar maakt doordat de waardepapieren besmeurd raken met inkt. Daarna kwamen ook nog verbeterde communicatiemethoden om voertuigen en werknemers in de gaten te houden en de modernisering van de zeven Geldnet-vestigingen (kosten: 9 miljoen euro per locatie), maar nu houdt het op. Verzendaal: ,,Nu zijn mijn transporteurs schietschijf. Cowboytoestanden zijn het. Het is mijn grootste angst dat bendes steeds maar zwaardere middelen blijven gebruiken.''

Ondertussen oefenen de Brink's-werknemers nog steeds niet op de dreiging van wapens, volgens hoofd beveiliging De Graaf om ,,traumatische ervaringen te voorkomen''. Wel trainen zij met het gebruik van een plastic zak dat als masker moet dienen om gasaanvallen te pareren en veilig de cabine te verlaten.

,,Gas, gas, gas'', roept de instructrice ten teken dat de twee transporteurs zo snel mogelijk het masker moeten opzetten en via een noodluik de wagen moeten verlaten. Piet zet in de cabine eerst zijn bril af. ,,Ach, hij heeft toch tien minuten aan zuurstof'', vergoelijkt een van zijn toekijkende collega's. Maar die tijd lijkt hij nodig te hebben, Piet krijgt het luik niet open. Hij loopt rood aan, trekt zijn masker weer af en ontsnapt via de normale deur. ,,Het slotje zat klem'', klaagt hij. ,,In het echt was ik nou hartstikke dood geweest.''