Architect Koolhaas valt van zijn geloof

De documentaire Lagos/Rem Koolhaas bevat groot nieuws: Rem Koolhaas is van zijn geloof afgevallen. In de jaren negentig hield Rem Koolhaas, Nederlands beroemdste architect, ons jaar in jaar uit voor dat stadsplanning geen zin had. Dat had hij vastgesteld in Azië. Daar onstonden in China en Korea zonder planning bijna vanzelf wouden van wolkenkrabbers die er precies zo uitzagen als La Défense, de zakenwijk in Parijs die juist zorgvuldig gepland was.

Maar nu Koolhaas samen met zijn Harvard-studenten in het kader van het `Project on the city' onderzoek doet naar de Nigeriaanse stad Lagos, is hij tot een ander inzicht gekomen. Stadsplanning blijkt wel degelijk nuttig te zijn. ,,Elke stad is gebaseerd op systematische organisatie'', zegt hij aan het einde van de film van Bregtje van der Haak. Sterker nog, zelfs als de organisatie wordt onttakeld, zoals in Lagos, blijven ,,stedelijke activiteiten ingebed in het oorspronkelijke stedelijke model'', zegt Koolhaas in zijn eigen, niet altijd te volgen taal.

Toen Koolhaas een jaar of vier geleden Lagos voor het eerst bezocht, leek de stad juist een bevestiging van zijn nu achterhaalde mening dat planning er niet toe doet. De splitscreen-beelden die Van der Haak in het kielzog van Koolhaas maakte laten inderdaad een verbijsterende chaos zien. Meestal staat de auto waarin Koolhaas door Lagos trekt stil en wordt het voertuig omstuwd door krioelende mensenmassa's.

Lagos is een stad zonder wetten of bepalingen, bestuur en politie zijn corrupt, basisvoorzieningen als elektriciteit en water worden steeds onzekerder en soms duurt het zeven uur om van je werk thuis te komen. En toch vindt iedereen die Koolhaas spreekt als hij eens uit zijn auto stapt Lagos verreweg de beste plek in Nigeria.

Bij zijn laatste bezoek vond Koolhaas de situatie ineens verbeterd. Het verkeer staat minder vaak stil en er staan zowaar sierpalmen in potten op straat. Waar dat aan te danken is blijft onduidelijk in de documentaire. Verder dan het gegeven dat president Obasanjo in 1999 werd gekozen komt Koolhaas niet. Nog duisterder blijft wat nu precies de onderliggende maar verdwenen structuur is die Lagos nog als een fantoompijn beheerst, zodat we uiteindelijk niet te weten komen waarom Koolhaas nu plotseling weer in stadsplanning gelooft.

Dokwerk: Lagos/Koolhaas, VPRO, 22.45-23.35u.