Politici in verwarring door peilingen

Nu de verkiezingsdag nadert, verharden de campagnes zich. De PvdA stijgt opmerkelijk in de peilingen, het CDA daalt.

De nervositeit bij de campagnestaven van de politieke partijen neemt toe. Oorzaak zijn de grote bewegingen op de kiezersmarkt, op gang gebracht door de heftige campagnes van de meeste partijen, en vooral door de grote verkiezingsdebatten op tv sinds vorige week vrijdag.

De hitte van de verkiezingsstrijd loopt na een week campagnevoeren op. Het gevecht gaat nu door zonder handschoenen. Gisteravond ging CDA-leider Jan Peter Balkenende vol in de aanval op de PvdA, die ,,terug wil naar Paars''. PvdA-leider Wouter Bos reageerde daarop direct door erop te wijzen dat het CDA kennelijk doorgaat met ,,staatsschuldfetisjisme'' en ,,door wil met de LPF''.

Alle grote opinieonderzoeksbureaus schrijven de felheid van het CDA toe aan de jongste peilingen. In het enigszins statische beeld tot vorige week vrijdag, de dag van het RTL4-tv-debat, torende het CDA maandenlang ver uit boven zijn politieke concurrenten. Sindsdien begon in de peilingen PvdA-lijsttrekker Wouter Bos aan een razendsnelle opmars. Van 23 zetels, die zijn partij na de verkiezingen op 15 mei vorig jaar resteerden, naar 35 zetels, met als klap op de vuurpijl gisteren, in de ,,dagkoers'' van onderzoeker Maurice de Hond, 38 zetels – terwijl het CDA zou zijn afgekalfd naar 40.

Gisteravond kwam CDA-leider Balkenende met een opmerkelijke wending in zijn campagnestrategie. Tot dan toe had het CDA steeds nadrukkelijk een mogelijke samenwerking met de PvdA opengelaten, nu wees hij onverbloemd de VVD aan als meest gewenste partij om samen een coalitie mee te vormen. Want de PvdA van Wouter Bos ,,wil terug naar Paars'' en de financiële plannen van de sociaal-democraten zijn gebaseerd op ,,drijfzand''. Het is, kortom, ,,het oude liedje'', aldus een opmerkelijk barse Balkenende op een campagnebijeenkomst in Hilversum.

De opiniepeilers wijzen eenduidig de groeiende populariteit van Bos aan als oorzaak voor de gewijzigde campagnestrategie van Balkenende. ,,Bos doet het gewoon waanzinnig goed'', zegt Tom van Dijk van bureau Intomart. En wat meer is: net als NIPO-analist Remco Frerichs en Maurice de Hond denkt hij dat Bos' opmars nog maar pas begonnen is. Frerichs: ,,Ik heb het gevoel dat Bos op het goede moment piekt, want de groei is er bij hem nog niet uit.'' Volgens Marianne Bank van het bureau Inter/view, dat vanavond zijn nieuwste wekelijkse peilingen uitbrengt, reageren politici sterk op peilingen. [Vervolg ZENUWEN: pagina 2]

ZENUWEN

'Geen wijziging koers om peiling'

[Vervolg van pagina 1] Tegelijkertijd'', zegt Marinanne Bank van InterView, ,,is het mijn ervaring dat zij dit nooit zullen toegeven.'' En inderdaad ontkende de politiek assistent van Balkenende, Jack de Vries, gisteravond dat die kiezersbewegingen de oorzaak waren van de koerswijziging van het CDA. ,,Vanavond zien we Balkenende als CDA-leider. Voor 1 januari trad hij op als minister-president.''

Feit is dat Balkenende sinds enige weken hamerde op het feit dat hij wil dat een volgende coalitie bestaat uit ,,twee stabiele partijen''. Daaruit werd deze week, volgens De Vries, door veel media ten onrechte de conclusie getrokken dat de PvdA ook in beeld is als mogelijk favoriete coalitiepartner. ,,Die uitspraak over twee stabiele partijen was er echter op gericht om duidelijk te maken dat we niet langer met de LPF in een coalitie willen. De uitleg die er deze week aan gegeven werd, dat we de deur openzetten voor de PvdA, is verkeerd en daarom bieden we nu duidelijkheid,'' aldus De Vries.

NIPO-analist Frerichs gelooft echter, net als zijn collega's bij andere bureaus, dat het CDA wel degelijk nerveus is geworden van de bewegingen op de kiezersmarkt. ,,We hebben deze week gemeten dat maar liefst twintig procent van de kiezers, zich laat leiden door verkiezingsdebatten.''

Van Dijk van Intomart denkt dat Balkenende ,,te lang te passief'' is gebleven. ,,Deze week zei GroenLinks-lijsttrekker Femke Halsema bij 2Vandaag op een gegeven moment dat zij een `Balkenende-achtig' antwoord wilde geven. Waarop de interviewer meteen uitriep: `nee, we willen duidelijkheid'. Zulke beelden zijn dodelijk voor een lijsttrekker'', aldus Van Dijk. Hij denkt dat het `logisch' was dat Balkenende in beweging kwam gisterenavond. ,,Als hij was blijven afwachten, zou de strijd gaan tussen VVD en PvdA. En dat zou zeer schadelijk zijn geweest voor het CDA omdat deze partij steunt op ongeveer dezelfde kiezers als de VVD.''

WWW.NRC.NL: dossier Verkiezingen

    • Frank Vermeulen