Moed moet, zegt het intellectuele watje

`Helden' die ingrijpen bij winkeldiefstal of geweld op straat, moeten niet worden vervolgd voor het uitdelen van een klap, vindt hoogleraar strafrecht Yvo Buruma. Daarom had de rechter geen boete moeten uitdelen aan een van de twee AH-medewerkers uit Amsterdam.

,,Helden à la Lawrence of Arabia gestudeerd en met een brilletje bestaan niet'', zegt Yvo Buruma, hoogleraar strafrecht aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. ,,Neem mijzelf: ik ben een intellectueel, een watje. Als ik op straat word bedreigd, doe ik niks, dan ga ik eerst eindeloos wikken en wegen.''

Buruma breekt een lans voor mensen die wél ingrijpen. Zoals de twee medewerkers van een Albert Heijn in Amsterdam, die vandaag voor de politierechter moesten verschijnen nadat ze een winkeldief hadden geslagen. De een werd vrijgesproken, de ander kreeg een boete omdat hij de dief nog sloeg na zijn aanhouding en daarbij `buitenproportioneel geweld' gebruikte.

Wat vindt u van de uitspraak?

,,Tot nu toe was de rechter altijd heel terughoudend, té terughoudend naar mijn mening. Ik vind het jammer maar niet verbazingwekkend dat de politierechter deze lijn volgt. De Hoge Raad heeft recentelijk drie uitspraken gedaan die een kentering lijken en een aanknopingspunt bieden voor meer coulance. In een van die gevallen ging het om een man die twee jongens corrigeerde die met friet gooiden in een bus. Hij werd door hen bedreigd, maar deelde zelf de eerste klap uit. Hij is daarvoor veroordeeld, ook in hoger beroep, maar de Hoge Raad heeft de zaak terugverwezen naar het hof. De man heeft uiteindelijk ontslag van rechtsvervolging gekregen. Het had van lef getuigd als de rechter ook beide AH-medewerkers had vrijgesproken.''

Vindt u dat het openbaar ministerie deze mannen niet had moeten vervolgen?

,,De AH-medewerkers werden vervolgd omdat ze geweld hebben gebruikt tegen de dief. Het is een wijdverbreid misverstand dat het OM in zo'n geval altijd vervolgt. Maar deze mannen hadden een strafblad én ze bleven doorslaan toen de politie al ter plaatse was. Om die redenen werden ze vervolgd. Dat die jongens bleven slaan, wil ik niet goedpraten. Maar dat ze een strafblad hebben, had voor het OM geen rol mogen spelen. Mensen die op straat ingrijpen, hebben een andere mentale habitus dan ik: ze handelen impulsief. Dat maakt hen tot helden, maar brengt hen ook vaak in de problemen. Je moet mensen met een strafblad niet straffen als ze iets goeds doen. Moed moet. En recht mag niet wijken voor onrecht.''

Waar ligt voor u de grens tussen noodweer en eigenrichting?

,,Een citizens arrest als burger iemand aanhouden en overdragen aan de politie dat mag. Als daarbij wat klappen vallen, vind ik dat niet zo erg. Je moet de nette burger die het lef heeft om in te grijpen niet vervolgen. Anders dragen winkeliers, uit angst om zelf vervolgd te worden, de winkeldieven niet meer over aan de politie, maar tuigen ze hen in een donker steegje af. Dan krijg je eigenrichting.''

Wat vind u ervan dat een winkelier in Oldenzaal zelf een cel bouwt voor winkeldieven?

,,Ik heb daar wel begrip voor. Stel dat je zo'n dief 's ochtends betrapt en de politie komt hem pas 's avonds ophalen. Dat komt voor. Er zijn allang grootwinkelbedrijven die zo'n ruimte hebben, alleen noemen ze het dan geen cel. Winkeldieven zijn ook mondiger geworden. Een Rotterdamse ondernemer vertelde mij gisteren dat acht van de tien dieven dreigen met een aanklacht wegens mishandeling. Ik heb grote consideratie met al die winkeliers die niet meer weten wat ze daarmee aanmoeten.''

    • Claudia Kammer