Memphis in Madurodamformaat

In Groningen klopt het hart van de popmuziek heviger dan elders in Europa. Elke week ontstaat er wel een nieuwe band of een nieuw platenlabel.

Loop in Groningen een platenzaak binnen en vraag: ,,Gebeurt er nog wat?'' Dan is er altijd wel iemand achter de toonbank die een enthousiast verhaal begint af te steken. Niet lang geleden in Elpee: ,,Of er nog wat gebeurt? The Mystery Girls! Bandje uit Wisconsin, speelde vorige week heel Memphis plat. Vriend van me was erbij, zou twintig cd's meenemen, maar is er zo dronken geworden dat die het vergeten is. Maar over twee weken is die plaat er.''

Memphis. Er is altijd wel een Groninger in Memphis, net terug uit Memphis, of op weg naar Memphis. Met nieuws. Nieuws dat dan later alweer lang en breed bekend blijkt bij Evert Nijkamp, beheerder van de website `Grunnen Rocks', een site waarop elk gitaarbandje ter wereld, elk onafhankelijk labeltje en elk nieuwtje uit het internationale labyrint van garagerock, trash en punk vroeg of laat te vinden is.

Het lijken dan ook wel zustersteden, Memphis en Groningen. Klein, bevangen door een zekere uiterlijke kalmte, maar ondergronds schuddend op grondvesten die al decennialang beproefd worden door de muzikale passies van een zich telkens weer verjongende scene. Elke week ontstaat er een nieuwe band. Elke maand begint iemand een nieuw labeltje. En de oude lokale muzikanten blijven doorgaan tot ze er dood bij neervallen.

Groningen is iedere dag van het jaar het muzikale hart van Europa. De website van Evert Nijkamp trekt per week zo'n dertienduizend bezoekers, uit alle hoeken van de wereld. Vera, de club waar elke band met een hart wel wil spelen, is zo onderhand een legende. Het clubblad, de Verakrant (oplage 2500 exemplaren), wordt tot ver buiten de provincie gelezen. En vanuit Nederlands beste platenzaak De Platenworm gaan weer pakketjes met de laatste releases de wereld in naar verzamelaars en liefhebbers die nergens anders kunnen krijgen wat ze zoeken.

Één keer per jaar mag Groningen zich ook officieel het centrum van de popmuziek in Nederland noemen. In de tweede week van januari kan men er namelijk terecht voor Noorderslag, het festival in cultuurcentrum De Oosterpoort dat een beeld wil geven van de stand van zaken in de vaderlandse popmuziek. Noorderslag heeft altijd zijn best gedaan om een zo breed mogelijk beeld te schetsen, al kom je maanden na dato natuurlijk nog genoeg verongelijkte muzikanten tegen die geen uitnodiging ontvingen om te komen spelen . Programmeur Richard Jongetjes legt de werkwijze uit: ,,Grof gezegd gaan we uit van drie catagorieën. De bands die al zijn doorgebroken: niet zo moeilijk om in te vullen. Dan de bands die het al redelijk doen in het clubcircuit: al een moeilijke selectie. En ten slotte de bands onderaan de ladder: buitengewoon moeilijk. We gaan dan af op tips van programmeurs die op de hoogte zijn van de bandjes die bij hen om de hoek spelen, en van de voorprogramma-acts. Neem Stuurbaard Bakkebaard, vorig jaar vanuit het niets op de kaart gezet. Met een adviescommissie, waarin programmeurs, popjournalisten en Radio 3-medewerkers zitten, werken we vanaf de zomer aan een programma en pas na vijf maanden wordt de knoop doorgehakt.''

Line up

En dan mogen we de praktische kant van zo'n programmering voor één avond vooral niet vergeten. De line up per zaal (het verticale plaatje) en de bands die op hetzelfde moment in verschillende zalen tegenover elkaar staan (het horizontale plaatje); een wiskundig probleem op zich. Richard Jongetjes: ,,Af en toe wint een band het dan ook op genre en niet op kwaliteit, door het evenwicht dat het programma in een bepaalde zaal eist.''

Het blijft natuurlijk de vraag of gepasseerde bandjes zich met die wetenschap kunnen troosten.

Noorderslag wordt nu al weer jaren voorafgegaan door Eurosonic, een showcasefestival waarop jonge binnenlandse en buitenlandse bands optreden in clubs en kroegen in het centrum van de stad. Een groot deel van dit festival is live op de radio te volgen, in heel Europa. Eurosonic kwam ooit voort uit Noorderslachting, als protestfestival tegen Noorderslag dat indertijd niet enkel gewantrouwd werd om de organisatie, maar ook de lokale wensen leek te negeren. Eurosonic wordt tegenwoordig door een boekingsbureau uit Groningen geprogrammeerd, Buro GoGo, maar in de stad wordt nog altijd gemord.

Buro GoGo

Igor Mönnink van Buro GoGo: ,,Eurosonic is, net als Noorderslag, niet speciaal bedoeld voor Groningers. We mikken op een publiek dat heel Nederland, Noord-Duitsland en België omvat. En we proberen een zo breed mogelijk programma samen te stellen. Daar zijn we een half jaar zoet mee. We nodigen bands uit, vertellen dat alles hier voor ze geregeld wordt: hotel, opbouw, organisatie. Het enige dat ze moeten zien te regelen is dat ze hier komen. Dat wordt lokaal opgelost. De ene band krijgt een paar centen van een radiostation, de andere van zijn manager. De bandjes krijgen geen cent gage, maar dat kan ze niets schelen, ze komen om zich te laten zien. En echt muziekpubliek reist ook om bands te zien. Als de pers nou ook nog van zijn luie reet zou komen, maar ja: 't is Groningen, hè?''

Je bedoelt?

,,Moddergat Groningen, wat hier speelt kan toch niets wezen. Niet dood te krijgen in het westen, die gedachte. Wij opereren vanuit Groningen, en wat krijg je het hele jaar te horen? O, dat is zeker weer zo'n bandje dat het goed doet in Vera, zo'n garagerockbandje dat Peter Weening (programmeur van Vera) leuk vindt? Belachelijk als je ziet wat we allemaal naar Groningen halen, en niet alleen voor Eurosonic.''

Peter Weening, de man die al ruim twintig jaar de leiding heeft over Vera maar zich nog nooit met de programmering van Eurosonic heeft bemoeid: ,,Ik heb aan elke stroming van de afgelopen twintig jaar aandacht besteed. Het enige wat ik hier niet doe is dance, maar dat heeft praktische redenen. Ik werk met vrijwilligers. Daar moet je goed voor zorgen. Die kun je niet tot zeven uur 's ochtends laten werken. En publiek is belangrijk. Interactie tussen band en publiek is de bedoeling van een club. Bij dance werkt dat anders, en niet altijd even leuk. God, ja, en dan de geluidsoverlast. Genoeg gedonder mee gehad. Maar los van dat alles: veel clubs in Nederland werken nu met professionalisering, iedereen een salaris en dan nog een verbouwinkje of twee, want alles moet kunnen. Daardoor verwatert hun identiteit. Bijna al die clubs zitten dan ook in de problemen, want alles wordt veel te duur. En dan kun je de leuke bands niet meer betalen en haken de medewerkers weer af, want die zien `hun ding' niet meer in hun eigen club.''

Pieter Bos, baas van De Platenworm, is lang vrijwilliger geweest in Vera. In De Platenworm loopt de vinylfanaat en omnivore muziekjunk het risico dat hij binnen een uur zo een paar duizend euro uitgeeft. Alleen al de verzameling singeltjes is om gek van te worden. Maar ondanks het enorm rijke aanbod in die vermeende typisch Groningse passie `garage, trash en punk' is er verder van alles te koop. Alles wat er op dit moment bijvoorbeeld in Japan gebeurt: de psychedelische bands, de Japanse prog rock, de Japanse avant-gardecomponisten en ga zo maar door. Verder staan de bakken vol modern minimalisme, hiphop, elektronica, sixties pop, noise, hardcore, en alles wat verder onder pop en rock te rangschikken valt.

Is Pieter Bos een idealist?

,,Ik heb een onstilbare honger naar nieuwe geluiden en het is erg frustrerend als je wel die honger hebt, maar niet de middelen om die honger te stillen. Dus is een eigen platenzaak de ultieme oplossing. De platen die ik eerder nergens kon krijgen, verkoop ik nu zelf. Dus vul je een gat, en dan ben je wel een beetje een idealist. Ik voel me ook weleens een dominee die zieltjes probeert te winnen voor mooie dingen die niemand kent of waar niemand om geeft. Maar het is natuurlijk niet zo dat ik alles wat ik verkoop ook geweldig vind. Belangrijk is wel dat ik achter die muzikanten kan staan: wat telt is de manier waarop de mensen met hun muziek bezig zijn.''

Kun je spreken van een muzikale infrastructuur in de stad?

,,Ik ben ooit voornamelijk naar Groningen gekomen omdat Vera er was. De vorige generatie – met onder meer Peter Weening en de jongens van Elpee – heeft me op het spoor gezet en toen ben ik zelf verder gaan graven in de muziek. Tegenwoordig ontdek ik weer veel dankzij Evert Nijkamp, en andersom.''

Toch komen sommige bands die men graag in Vera wil zien niet meer in Groningen spelen, al kopen de stadjers zich scheel aan de releases van die bands. Peter Weening: ,,Het gaat zo goed met de onafhankelijke labeltjes dat al die kleine bandjes het clubcircuit maar overslaan. En vaak niet eens omdat ze het zelf zo hoog in de bol hebben. Nee, de manager regelt een persvoorstelling in de bovenzaal van Paradiso voor veertig journalisten en wat platenbobo's, and that's it. Dat is een tactiek, en dat is een hele domme tactiek. Een voorbode van onheil. Een mooi voorbeeld uit de jaren tachtig: ooit probeerde ik The Smiths te krijgen. Leuke band, ze hadden net een singeltje uit. Iedereen veerde op. Boeken dus, dacht ik. Maar nee, dat was de eerste Engelse band die dacht dat ze wel zonder het clubcircuit konden. Grote denkfout. Dat gedrag raakte in de mode en binnen de kortste keren was de hele Engelse popmuziek weggevaagd. Toen kwam The Gun Club, daarna Sonic Youth, en het vizier ging op Amerika. Ergens in de wereld gebeurt tenslotte altijd wel wat. Maar goed: nu gaat het weer dezelfde kant op. De kleinste bandjes komen in de meest luxe toerbussen voorrijden. Maar als hun plaatje niet verkoopt, en ze laten ook nog eens het clubcircuit links liggen, dan word je uiteindelijk toch weer gedropt door je label. Heb je geen cent gezien, maar wel in een mooie bus gereden. En het belachelijke is, hier in Groningen verkopen we de meeste platen van die bandjes en komen de echte fans kijken.''

Heimwee

Een echte fan is John Peel, de beroemdste Engelse discjockey aller tijden, berucht door zijn ontdekkingsdrift en zendelingenijver als het gaat om nieuwe muziek. Mogen de vaderlandse muziekvoorlichters van radio en schrijvende pers naar verluidt liever op hun luie reet blijven zitten, de bejaarde Peel gaat nog altijd zelf op onderzoek uit. Hij is een trouw bezoeker van Noorderslag en Eurosonic, maar komt ook naar Groningen om te winkelen. En sinds hij De Platenworm ontdekte en er een paar jaar terug zijn eerste White-Stripesplaatje kocht, laat hij niet na op de BBC de loftrompet te steken over deze winkel in Groningen. Hij heeft zelfs het geluid van de rinkelende winkeldeur opgenomen. Voor als hij heimwee krijgt naar Groningen, waarschijnlijk.

Evert Nijkamp: ,,Ooit zorgt John Peel ervoor dat De Platenworm in de officiële geschiedenisboeken komt. De Platenworm zou dan ook gewoon tien procent van de subsidie die Vera vangt moeten krijgen. Die zaak moet hoe dan ook in stand gehouden worden. We zijn nou eenmaal een kleine stad, en het aantal mensen dat platen koopt is klein, vergeleken met een stad als Amsterdam.''

Heeft hij dan geen invloed op de verkoop in de stad?

Evert Nijkamp: ,,Buiten de stad meer, denk ik. Er binnen ook wel, maar hier ben ik niet de enige. De dj's in Vera die voor concerten draaien hebben evenveel invloed. Maar die kopen dan ook platen. Sowieso, als je geen platen koopt, kun je geen muziekjournalist zijn, geen echte invloed hebben. Als je aan de ene kant roept dat grote labels nauwelijks nog goeie muziek uitbrengen en aan de andere kant enkel de promo's bespreekt of draait die je van die labels binnenkrijgt, dan weet je echt niet waar je het over hebt. De gemiddelde popjournalist die bij Pieter Bos binnenkomt zou niet weten waar hij beginnen moest; wat daar staat zegt zo iemand helemaal niks.''

Zou Groningen dan niet zelf eens wat georganiseerder naar buiten moeten treden?

Hellworm

Tenslotte heeft Evert Nijkamp zijn eigen platenlabeltje High Maintenance, is Pieter Bos er net een begonnen onder de naam Hellworm Records en zo is er nog een aantal mensen bezig. Zou één groot label, een groter blad, of zelfs een Vera Festival niet een goed idee zijn? Want zoals het nu gaat blijft Groningen toch een beetje Memphis in Madurodamformaat.

Evert Nijkamp, wiens Grunnen Rocks tegenwoordig een uurtje per week te beluisteren is op de VPRO-radio: ,,Dat is het ook precies. Al was het maar omdat Memphis zich ook niet weet te organiseren. We hebben hier natuurlijk alles. De mensen, de kennis, de scene. Tussen de Verakrant en Oor zit bijvoorbeeld niets meer sinds Opscene ter ziele is gegaan. En er zijn nog altijd een hele hoop bands die het zo zien: we gaan naar Vera, en dan naar de rest van Europa. Er is in Europa dan ook geen plek waar alles zo goed samenkomt. Maar ik heb geen minuut meer over om er nog iets bij te doen.''

Pieter Bos en Peter Weening reageren net zo: ,,Het zou mooi zijn, maar ik kan het er niet bij doen.''

Nu heeft dat maniakale individualistische ondergrondse rumoer ook zo zijn charme. En als de laatste plaat van Reigning Sound, Time Bomb High School, in vrijwel iedere lokale top tien voorkomt, maar in de traditionele Oor-lijstjes van de vaderlandse pers nergens terug te vinden is, dan spreekt de Groninger gewoon van een heel erg goeie plaat. Tenslotte heeft Ron Jans, de trainer van FC Groningen, hem ook hoog in zijn top vijf staan.

Voorlopig zullen Noorderslag en Eurosonic dus voor het officiële spotlicht op de stad moeten blijven zorgen. Kunnen de heren hiermee leven?

Pieter Bos: ,,Ach, die festivals zijn leuke initiatieven, maar jammer dat zo duidelijk is dat de muziekhandel bepaalt wat er speelt. Vorig jaar stond er zelfs een Amerikaanse band op Eurosonic. Waar slaat dat op!''

Evert Nijkamp: ,,Leuk voor Groningen hoor, maar het is niet mijn programmering. Bovendien zet Vera Groningen wel op de kaart.''

Peter Weening: ,,Er spelen een paar leuke bandjes dit jaar. Maar toch. Ik durf er bijna niet weer over te beginnen, want het is een oud verhaal, maar de commerciële belangen blijven een rol spelen. Ik ben ervan overtuigd dat The European Broadcasting Union zo'n beetje bepaalt wie er komt. Die verzorgt de contacten tussen de verschillende radiostations. Kan ik wel roepen dat ik dat bandje uit Duitsland zou willen, maar als de Duitse radio niets in dat bandje ziet, gaat het dus mooi niet door.''

Igor van Buro GoGo: ,,Dat is inderdaad een oud verhaal en dus ook pertinente bullshit! Wij bepalen wie er komt.''

Het moge duidelijk zijn: Groningen rockt. Het hele jaar door, en op alle fronten.

Inlichtingen op de websites: www.grunnenrocks.nl, www.platenworm.nl, www.vera-groningen.nl