Meer tijd nodig voor oordeel

De wapeninspecteurs laakten gisteren Iraks medewerking. Maar onduidelijk is hoeveel tijd Bagdad nog krijgt.

Wie zijn oor te luisteren legt bij de wapeninspecteurs van de Verenigde Naties, beluistert onmacht. De inspecteurs van UNMOVIC, zegt een diplomaat uit hun midden, twijfelen er niet aan dat Irak nog steeds massavernietigingswapens heeft. Zij hebben het gevoel dat ,,Irak dingen verbergt'', net als voor het vorige VN-team UNSCOM toen Bagdad een complete industrie voor het verdoezelen van de wapens had opgezet. Alleen: ze kunnen het tot nu toe niet bewijzen.

De inspecteurs hebben nog geen ,,smoking guns'' gevonden sinds zij de inspecties op 27 november na vier jaar weer oppakten, zei UNMOVIC-chef Hans Blix gisteren in een tussenrapportage tegen de VN-Veiligheidsraad. Maar dat stelt Blix allerminst gerust. De chef-inspecteur meent dat Iraks wapendossier van 12.000 pagina's, dat Bagdad vorige maand bij de VN indiende, ,,een heleboel vragen'' niet beantwoordt. Vragen over de `oude periode' tot eind 1998 toen UNSCOM en het Internationaal Atoom Energie Agentschap (IAEA) inspecteerden. ,,En vragen over de dark years zoals we dat hier noemen, toen er helemaal geen inspecties waren'', zegt een medewerker van Blix.

Dat de 150 inspecties op 127 plaatsen tot nu toe vlot zijn verlopen, is niet genoeg, maakte Blix gisteren in voor zijn doen scherpe bewoordingen duidelijk. ,,De afwezigheid van smoking guns en de directe toegang die we tot nu toe hebben gekregen en die zeer welkom is, is geen garantie dat verboden voorraden of activiteiten niet op andere plaatsen kunnen bestaan, of dat nu boven de grond, ondergronds of in mobiele eenheden is'', zei hij. ,,Directe toegang is geenszins genoeg om het vertrouwen te wekken dat er niets verborgen wordt in een groot land met een eerdere reputatie om bekentenissen te vermijden. In dit opzicht hebben we tot nu toe geen vooruitgang geboekt'', zei Blix, wiens mening werd gedeeld door IAEA-chef Mohamed ElBaradei.

Blix' oordeel over Iraks ontkennende wapenverklaring was niet zachtzinnig: het is ,,overvloedig in omvang maar armzalig in nieuwe informatie over wapenzaken en praktisch verstoken van nieuw bewijs over deze zaken''. Irak heeft geen informatie gegeven die het mogelijk maakt om te verifiëren of de verboden wapens zijn vernietigd. Irak heeft voorts een ,,gebrekkig antwoord'' gegeven op het verzoek om een lijst met Iraakse wapenexperts, die de inspecteurs willen ondervragen. De lijst is volgens Blix zo aantoonbaar onvolledig, alleen al vergeleken met eerdere lijsten, dat ,,we niet gevoel hebben dat de Iraakse kant een serieuze inspanning heeft gedaan''.

Blix wil binnenkort beginnen met het ondervragen van deze experts, die betrokken zijn geweest bij de wapenprogramma's. De wapeninspecteurs willen dit buiten Irak doen, zonder aanwezigheid van Iraakse regeringsfunctionarissen. ,,Irak is een totalitair land en we willen geen gesprekken houden waarbij mensen worden geïntimideerd'', zei Blix. ElBaradei zei gisteren dat zijn inspecteurs nu niet in staat zijn Iraakse experts privé te ondervragen door gebrekkige Iraakse medewerking.

De kritische tussenrapportage van gisteren biedt op zichzelf geen basis voor speculaties over toe- of afnemende kansen op een oorlog. De rapportage heeft de geloofwaardigheid van Irak niet versterkt, na de eerste negatieve melding van de inspecteurs in december. Behalve Rusland en Syrië reageerden de meeste leden van de Veiligheidsraad gisteren bezorgd.

De positie van de Verenigde Staten en Groot-Brittannië, die bereid zijn tot militair ingrijpen, lijkt licht versterkt door de nieuwe ingebrekestelling van Irak. De Amerikanen en de Britten zijn gericht op het bewijzen van een patroon van niet-actieve-medewerking door Irak. Volgens resolutie 1441 leidt dit tot een ,,wezenlijke schending'', waarna militair ingrijpen kan volgen. Maar de Amerikaanse positie kan, vooral bij gebrek aan `smoking guns', nog allerminst bogen op massieve internationale steun voor een oorlog. Daarvoor is meer nodig: onomstotelijk bewijs van voortgaande kuiperijen in Irak, dat een concrete dreiging blootlegt. De Amerikanen en de Britten voeden nu de inspecteurs met intelligence, en het is afwachten of dit leidt tot een smoking gun in handen van de inspecteurs.

Als Irak nog steeds geheime wapens heeft, moet het ,,die presenteren en vervolgens vernietigen in onze aanwezigheid'', zei Blix gisteren. ,,Daar is nog tijd voor'', zei hij. Maar niemand weet exact hoeveel. Blix en ElBaradei bezoeken Irak op 19 en 20 janauri. Zij brengen op 27 januari een diepgaand verslag over de inspecties uit tijdens een speciale open zitting van de Veiligheidsraad. Twee dagen later zal de raad daarover achter gesloten deuren delibereren. Als Irak dan nog geen betere informatie heeft geleverd, is dat een ,,zeer ernstige zaak'', zei de Amerikaanse VN-ambassadeur Negroponte gisteren, in een poging de druk op Bagdad hoog te houden.

Maar zowel de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Powell als de Britse premier Blair hebben gisteren aangegeven dat 27 januari niet als een deadline voor oorlogsbesluitvorming moet worden beschouwd. Daarmee wekten beiden de indruk dat geduld en zorgvuldigheid moeten prevaleren, juist nu de inspecteurs op stoom beginnen te komen en nog zeker 500 locaties moeten onderzoeken. Andere landen en de inspecteurs zelf hebben al eerder om meer tijd gevraagd.

Zo lijkt de Amerikaanse regering voorlopig nog even tijd te kopen: de troepenopbouw gaat door, evenals het nadenken over een nieuwe Iraakse regering en de wederopbouw. Maar het dossier dat de basis voor het grote ingrijpen in Irak moet vormen, is kennelijk ook in Amerikaanse ogen nog niet klaar.

Powell mikt erop dat grondige inspecties vanzelf de waarheid over Irak op tafel zullen brengen, en daarmee internationale steun voor militair ingrijpen zullen smeden. Of de hardliners binnen de regering dat geduld ook hebben en of president Bush zijn multilaterale Secretary of State zal blijven steunen, moet blijken.

    • Robert van de Roer