Het hele dorp wil weg uit China

Veel Chinezen in en rond Wenzhou, aan de Chinese oostkust, zijn geëmigreerd. De achterblijvers varen er wel bij – of willen ook weg.

Trots houdt de oude man zijn schuiten van schoenen voor de camera omhoog: ze zijn van Hugo Boss, en het zijn echte ook: zijn zoon heeft ze helemaal vanuit Italië naar hem opgestuurd. Binnenkort gaat hij die zoon voor het eerst ook in Europa bezoeken. Hij heeft het minder goed gedaan dan de kinderen van andere dorpsbewoners, die hele huizen voor hun familie lieten bouwen. De oude man woont nog steeds in een scheefhangende, oude houten boerderij aan een van de vele onverharde straten van het bergdorp. Het dorp ligt op zo'n drie uur rijden van de Oost-Chinese havenstad Wenzhou, en het is zo klein dat iedereen elkaar kent.

De boerenwoning van de man valt in het niet bij de spiksplinternieuwe paleisjes die even verderop in de zon langs de rivier liggen te schitteren: vijf verdiepingen hoog zijn ze, en veel te groot voor de paar bejaarden die er nog wonen. Ze zijn versierd met glimmend geglazuurde tegels, met daarop traditionele voorstellingen van draken en goden. De bouw van de huizen is betaald met het geld van de kinderen in het buitenland.

Voor een van de huizen zit een Chinees jongetje van een jaar of zes, dat vloeiend Italiaans blijkt te spreken. Hij is met zijn oudere zus op bezoek bij zijn grootouders, en hij verveelt zich zichtbaar. Hij kan niet met zijn opa en oma praten, want hij spreekt geen woord Chinees meer. Hij vindt het maar een achterlijke bedoening in dit vreemde vakantieoord, het leven in Italië staat hem veel meer aan, zegt hij.

Hij heeft geluk gehad dat hij met zijn ouders mee kon naar Italië. Een jongetje van dertien dat we even verderop in het dorp spreken, vertelt dat zijn ouders met een mensensmokkelaar illegaal naar Frankrijk zijn gegaan. Daar werken ze nu als kok en oppas. Pas als hij achttien is en zijn middelbare school heeft afgemaakt, zullen zijn ouders proberen om ook hem naar Frankrijk te halen. Tot die tijd moet hij bij zijn tante wonen.

Het dorp kent een lange traditie van migratie: de eerste migranten monsterden in de jaren twintig aan op schepen naar Europa, en een aantal van hen bleef daar achter. Het lijkt op het eerste gezicht verwonderlijk dat juist de mensen in dit afgelegen dorp de weg naar Europa wisten te vinden. Een van de dorpsbewoners verklaart dat uit de extreme armoede die er vroeger in het gebied heerste. [Vervolg CHINA: pagina 4]

CHINA

'We weten: Nederland is humaan'

[Vervolg van pagina 1] ,,Wij waren zo arm dat we geen andere uitweg zagen dan naar Europa vertrekken. De mensen in de stad Wenzhou redden zich nog net, die waagden de onzekere stap naar een onbekende wereld niet. Wij wel, want we konden niet anders.''

Geleidelijk aan lieten de migranten ook hun familie en dorpsgenoten overkomen naar Europa, en zo ontstond er een grote Chinese gemeenschap in Nederland. Inmiddels zit zo'n vijftig procent van dit dorp in Europa, en iedereen die je ernaar vraagt heeft wel familie in Frankrijk, Italië of Nederland wonen.

Het dorp doet op het eerste gezicht niet arm aan, maar het geld komt vrijwel allemaal van buiten: er is nog steeds weinig landbouwgrond en er is vrijwel geen industrie. De familieleden van overzee steken hun geld liever in huizen voor hun ouders dan in het opzetten van eigen bedrijfjes in hun geboortedorp, zo lijkt het.

Voor de jonge mannen is er niets te doen. Die hangen met hun brommers op straat rond. De jonge vrouwen houden zich onledig met het huishouden, ze wassen kleren in de rivier of ze zitten breiend bij een van de vele winkeltjes in de hoofdstraat te wachten op klanten, die zelden komen.

Veel van hen zouden graag naar het buitenland gaan, maar het wordt steeds moeilijker om in Europa te komen, vertellen ze. ,,Vroeger kwam je makkelijker aan papieren, maar vandaag de dag is het heel streng'', zegt een jongen die verveeld tegen zijn brommer hangt op een brug over de rivier. De moeilijke toegankelijkheid van Europa drijft de prijs van illegale immigratie op: je moet een slangenkop veel meer betalen dan vroeger, de bedragen kunnen wel oplopen tot 30.000 euro. Slangenkoppen zijn mensensmokkelaars, en ze danken hun naam aan het beeld dat ze met een sliert mensen achter zich aan al kronkelend als een slang de weg weten te vinden door bergen en dalen om uiteindelijk in Europa uit te komen.

Ook weten veel mensen in het dorp te vertellen dat het nu heel moeilijk is om in Europa aan de kost te komen: de concurrentie tussen de vele Chinese restaurants is door een overaanbod moordend geworden, en voor andersoortig werk missen de meeste migranten vaak de contacten en de vaardigheden.

Een manier om Nederland toch te bereiken, was lange tijd het vooruitsturen van je minderjarige kind. Die kon dan als alleenstaande minderjarige asielzoeker (ama) asiel aanvragen. Een man vertelt dat zijn nichtje, die op haar vijftiende vertrok, inmiddels een verblijfsstatus heeft. ,,We weten hier dat Nederland een heel humaan land is, en dat ze daarom juist minderjarigen heel goed opvangen'', vertelt hij. Het meisje was weliswaar niet echt alleenstaand: haar ouders waren nog gewoon in leven, maar het is niet altijd zo makkelijk om dat vanuit Nederland na te trekken. Inmiddels controleert Nederland die zaken veel strenger, en dat nieuws is kennelijk ook in de buurten en dorpen rond Wenzhou doorgedrongen: de stroom minderjarige asielzoekers uit het gebied is inmiddels vrijwel opgedroogd.

De hoop op een betere toekomst buiten China blijft echter bestaan. De oude man met de Hugo Boss-schoenen zal binnenkort met eigen ogen kunnen zien hoe de Europese welvaart zich verhoudt tot de zijne, en wie weet dat hij zijn dorpsgenoten dan toch zal adviseren om de oversteek maar te wagen.

    • Garrie van Pinxteren