Gergjev stijgt met Mahler op uit de diepten van de hel

Het eind van de Rotterdamse Mahlercyclus van Valery Gergjev komt in zicht. Na de schrikwekkende uitvoering van de Zesde symfonie (`Tragische') tijdens het Gergjev Festival in september speelt het Rotterdamse orkest nu de Zevende symfonie, zaterdag en dinsdag ook via Radio 4 te beluisteren. Daarna resteren nog de nrs 1, 4 en 8. In de praktijk zijn het er echter nog slechts twee, want Gergjev houdt niet van Mahlers Eerste symfonie. Het is een opmerkelijk standpunt over zo'n hecht oeuvre.

Gergjev presenteerde deze Zevende, interpretatief het meest problematische werk van Mahler, niet als een op zichzelf staand stuk. Hier klinkt de Zevende als het ondanks alles toch nog opgeluchte vervolg op de Zesde met zijn diep grommende doodsrochels, die eindigde in een hopeloze hellevaart. Het macabere begin van de Zevende klinkt bij Gergjev nu als een de profundis, als de psalmtekst `Vanuit de diepten roep ik tot U, o Heer.'

De muziek ontworstelt zich aan dood en duivel, die in de bijbel soms synoniem zijn. Maar eenmaal bovenaards is er uiteraard geen ware gelukzaligheid. De Zevende is een symfonie in scherven, een chaotisch en verwarrend, vaak duister en mysterieus labyrint zonder echte vergezichten. De duivelse dreigingen zijn niet vergeten en ondanks de relativerende passages met mandoline en gitaar tellen ze nog steeds. Wel zijn er enkele magische momenten, waarin de muziek opstijgt en over alle aardse ellende heenkijkt naar zonnig en hemels stralende verlokkingen.

In sommige passages kan de Zevende nog markanter en scherper gedefinieerd klinken, maar Gergjev kiest, na de publieke geseling met de Zesde, hier duidelijk voor een zo licht mogelijke toets met veel contrasten tussen de vijf delen en ook daarbinnen.

De twee `Nachtmuzieken' hebben elk een zeer eigen karakter en klinken niet speciaal zwoel, wuft en verleidelijk. Het centrale Scherzo lijkt een ironische en cynische karikatuur van de Zesde symfonie. En in het slotdeel zijn de bombastische `à la Turque'-passages met de bekkenslagen, ontleend aan Mozarts Die Entführung aus dem Serail, doorzichtige pogingen om dood en duivel op de vlucht te jagen met muziek. Zal het lukken? De Achtste verjaagt al de duivel, de Negende en Tiende transformeren de dood tot stilte.

Concert: Rotterdams Philh. Orkest o.l.v. Valery Gergjev. Programma: G. Mahler: Symfonie nr 7. Gehoord: 9/1 De Doelen Rotterdam. Herh.: 10/1 Rotterdam; 11/1 14.15 uur Concertgebouw Amsterdam; 12/1 Paleis voor Schone Kunsten Brussel. Radio 4: 11/1 14.15 uur; 14/1 20 uur.

    • Kasper Jansen