De trui van Wouter Bos

De grootste ontdekking van het waterscheidingsjaar 2002 is dat de mens van nature niet zo goeiig is als eerder werd gedacht. De meeste mensen waren er al lang achter, de PvdA ging vorig jaar als op één na laatste partij door de bocht. Alleen Groenlinks koestert de oude verwachting dat met het vriendelijk uitdelen van rechten en subsidie wonderen kunnen worden verricht. Wegens dat nieuwe wantrouwen is Nederland een gewoon land geworden en niet meer dat liberale eilandje in de wereld waar alles kon. Er heerst een collectieve kater en alle programma's vragen ,,mag dat?'', ,,kan dat zomaar?''. Mag een vrouw zomaar haar gezicht bedekken met een lap (B&W)? Kun je een winkelrover zomaar weer op straat zetten of moet hij dan maar met een ander in een cel?

Gisteren werd het nieuwe realisme me te veel. De hele avond misdaad. Zembla had een overigens knappe reconstructie van Hetty Nietsch van de moord in Venlo. Een kort onschuldig lijkend gevecht liep uit op doodslag en die duurde tien, vijftien seconden zodat niemand kón ingrijpen. Een vrouw had nog wel boos geprotesteerd tegen de dader, anderen hadden snel de politie gebeld en dankzij samenwerking met het alerte winkelpersoneel werden ze gepakt. Wat een burgerinitiatief en toch werden ze door het hele land uitgejouwd als passieve lafaards.

Op Net 1, in Rondom Tien, vertelden boze winkeliers over de vele overvallen en de laksheid van de politie, terwijl op Net 3 in Nederland kiest bewoners van de Haagse Laan van Meerdervoort opriepen tot harder ingrijpen. In de studio zat zo'n groot zwaar VVD-streepjespak, minister Remkes, te pleiten voor strengere maatregelen tegenover Femke Halsema. Het leek of ze werd verhoord door de commissaris.

Er is iets mis met die VVD-streepjespakken. Zo gevoelloos. Er zit geen reliëf, geen vriendelijkheid in. De VVD heeft na het vertrek van Jorritsma geen ervaren vrouw meer en dat breekt hen nu op. Vorige week zag ik in het Journaal drie zware VVD-mannen achter elkaar van onderen gefilmd pleiten voor hardere maatregelen, Zalm en zijn tijdelijke campagne-secondanten Bolkestein en Wiegel. Ze basten recht in de camera over gedwongen integratie en ik wilde een zuidwester opzetten, een sluier voordoen, onder de tafel kruipen en ik werd als kijker al kleiner en kleiner. Nee, dat wordt geen vrolijke tijd. De verbeelding is definitief uit de macht verdreven. Maar je wil toch ook een lokkend vergezicht, een gelukkiger samenleving als beloning voor al die zware maatregelen.

Dat hebben de imagospecialisten van de PvdA in de gaten. Wouter Bos draagt geen stropdas meer, net als zijn populistische concurrent Jan Marijnissen. Gisteren ging hij zelfs in een lichtgrauwe trui met kraag rond, Robin Hood, één met het volk tegen al die grimmig gestreepte hotemetoten. In het Journaal zag ik hem op een tafel zitten, ontspannen pratend met een rasechte burger. Nederland kiest onderbrak hem gisteren tijdens al zijn trui-gesprekken met de gewone mensen op straat en stelde hem per satellietverbinding een paar vragen over misdaad. Naast hem kwam per satelliet premier Balkenende in beeld. Vanuit een CDA-congres met het geroezemoes van nette, oude mensen op de achtergrond. Wat een contrast: de vlotte ridder Bos in zijn wollen maliënkolder tegen de stijve jeune premier in wit overhemd, stropdas die nog steeds wat houterig formuleert. ,,Dat hangt er mee samen hoe de jeugd functioneert'', zegt Balkenende als hij wil uitleggen dat jongeren zich al zo vaak moeten identificeren in de drankwinkel en de disco.

Omdat de campagne alleen op tv wordt gevoerd, zijn dat soort beelden belangrijk en ik vermoed dat de PvdA ze op wetenschappelijke manier produceert. Weken was Bos nergens te zien en plotseling verscheen hij geheel vernieuwd op het scherm. De omroepen zelf doen de rest. Ze versterken het effect door commentaar en peilingen. Wie heeft het debat gewonnen? Wouter Bos. En multiplier-effect. Ik had Twee vandaag overschat, want zij konden het ook niet laten om hem op grond van een peiling van Intomart als winnaar uit te roepen van het woensdagdebat. Briljant, alleen zijn ideeën ben ik vergeten.

    • Maarten Huygen