Campagnes PvdA en VVD: géén focusgroepen meer

PvdA en VVD hebben elk lessen getrokken uit de verkiezingsnederlaag van vorig jaar, maar niet dezèlfde lessen.

,,Politiek boerenverstand, niets geen focusgroepen'', zegt VVD-campagneleider Hans van Baalen. ,,Campagne-professionals? Die zijn er nu niet, dat is juist zo heerlijk!'', zegt Ruud Koole, partijvoorzitter en campagneleider van de PvdA.

Voor VVD en PvdA zijn de huidige verkiezingscampagnes herkansingen. Zij hebben lessen getrokken uit het debacle van 15 mei vorig jaar, toen beide regeringspartijen ondanks lang voorbereide verkiezingscampagnes grote nederlagen leden.

Met name bij de PvdA waren de vorige campagnes geschoeid op `wetenschappelijke' leest van professionele politieke marktonderzoekers, en werd het optreden van de lijsttrekker `afgestemd' door middel van sociologisch- en communicatie-onderzoek.

Daarbij vergeleken is nu, mede door de beperkte voorbereidingstijd en beschikbare financiële middelen, eenvoud troef. Maar de VVD, ook na de nederlaag regeringspartij gebleven, en de nu weer oppositionele PvdA trekken niet dezélfde lessen uit 15 mei.

Ex-Kamerlid Van Baalen, die in '98 de succesvolle campagne voor Frits Bolkestein leidde, heeft twee uitgangspunten: lijsttrekker Zalm moet duidelijke standpunten hebben, en ambitie tonen.

Voor Koole is dat meer de toon van de vorige campagne, toen Ad Melkert lijsttrekker was, waarbij hijzelf meer zijdelings was betrokken. Nu leidt Koole de campagne voor een lijsttrekker met een andere opdracht: Bos moet het vertrouwen herstellen in de PvdA als een de kiezers vertegenwoordigende, sociale partij. Daarbij past behalve een meer geprononceerde linkse stellingname ook deemoed en zelfkritiek.

Voor Koole is de campagne ook een stap in het langere proces van revitalisering van de PvdA als partij van de leden. Vóór de val van het kabinet-Balkenende waren er al de hard aangekomen rapporten De Boer en Anderson, zelfstudies waarin weinig heel werd gelaten van de inhoudelijke vitaliteit van de bestuurderspartij die de PvdA was geworden.

Na de val van het kabinet kozen de leden inderhaast, maar voor het eerst in een directe verkiezing met meerdere kandidaten, de nieuwe lijsttrekker.

In de PvdA-campagne is na deze ingezette vernieuwing een zeker elan merkbaar, dat de vorige keer ontbrak. Toen was de campagne stevig in handen van het driemanschap van premier Kok, campagneleider Benschop en Melkert. Hun voornaamste preoccupatie was een soepele machtsoverdracht van de oude naar de nieuwe leider. Maar andere PvdA'ers, onder wie belangrijke kandidaten als Jeltje van Nieuwenhoven, Klaas de Vries, en Koole zelf, voelden zich buitengesloten.

Nu vormen juist zij met Bos de kern van het campagneteam dat de belangrijke beslissingen neemt. Bos wordt – in tegenstelling tot Melkert – nadrukkelijk gepresenteerd als aanvoerder van een team, zegt Koole, en van een nieuwe generatie PvdA-politici. Op de verkiezingsposter, maar ook tijdens door tv-camera's geregistreerde wandelingen op de markt en partijbijeenkomsten is het motto: Bos komt nooit alleen in beeld.

Ook bij de VVD is er een groot sfeerverschil met de vorige campagne van Dijkstal. De politieke feeling waardoor de campagne toen werd gedreven, was vooral die van de toenmalige lijsttrekker zelf, die voor zijn strategie uitvoerig draagvlak zocht bij partijvoorzitter en partijkaders – die hem prompt lieten vallen toen het mis ging.

In de huidige campagne vallen de beslissingen en petit comité de kleine campagnestaf van Zalm, Van Baalen, persvoorlichter Kees Berghuis en speechwriter Frits Huffnagel (fractieleider van de VVD in de Amsterdamse gemeenteraad). Er bestaat wel een grotere `campagnestaf' met Kamerleden en anderen, maar die is ,,om te zorgen dat iedereen het er een beetje mee eens is'', aldus een betrokkene.

Onder Dijkstal moest de VVD de partij van de verzoening zijn, met de lijsttrekker als nergens antipathie opwekkende voorman. Zozeer wilde Dijkstal daarbij de indruk maken leider van een team te zijn, dat hij weigerde te zeggen of hij kandidaat-premier was, of dat ook anderen als Zalm dat zou kunnen worden.

Deze strategie is in de huidige campagne radicaal verlaten. Zalm neemt, waar zich maar even een mogelijkheid voordoet, een standpunt in, dat in veel gevallen verder gaat dan dat van de andere Kamerleden van de VVD. En om aan alle onduidelijkheid over zijn ambities een eind te maken, heeft hij zich kandidaat gesteld voor het premierschap.

Bij de PvdA is het juist andersom. Lijsttrekker Bos noemt het zelfs ,,arrogant en regentesk'' reeds te speculeren over mogelijke kandidaten voor de rol van premier of vice-premier – een houding waaruit ook weer de nu electoraal wijs geachte deemoed moet spreken die de vorige keer ontbrak. Zeker is wat Bos betreft slechts dat hijzelf als politiek leider in het parlement zal blijven.

    • Raymond van den Boogaard
    • René Moerland