Wapens

Wat is er met Amerika aan de hand? Waarom lijkt het zo langzamerhand tot elke prijs bereid zich in een oorlog met Irak te storten?

Vragen die voortdurend onder de oppervlakte broeien van de zeer succesvolle documentaire Bowling for Columbine van Michael Moore, nog altijd te zien in Nederlandse bioscopen. Evenredig aan het succes nam ook de kritiek op de film toe. Moore zou zijn anti-Amerikaanse vooroordelen botvieren. Het Amerikaanse blad The New Republic en de Engelse krant Sunday Times publiceerden kritische beschouwingen.

Moore begon er last van te krijgen. Tijdens een recente tournee door Engeland bereikten hem bedreigingen. ,,Moore, you're going te be shot'', stond er in een brief die in zijn kleedkamer werd gelegd. Ondertekend met: `C 18', afkorting van `Combat 18', een gewelddadige neo-nazigroep. Bij een optreden voor publiek zou Moore zijn ingestort en alleen nog maar over de bedreigingen hebben gepraat.

Met terugwerkende kracht werd ik alsnog nieuwsgierig naar de film. Een documentaire over het wapenbezit in Amerika? Daar kon ik aanvankelijk niet warm voor lopen. Maar nu, met de oorlog tegen Irak voor de deur, kon een kijkoperatie in de Amerikaanse psyche geen kwaad.

En? Erg geschrokken?

In zekere zin wel, maar vermoedelijk op een ander, bescheidener niveau dan Moore heeft nagestreefd. Hij wil ons laten zien dat er een verband bestaat tussen het wijd verbreide Amerikaanse wapenbezit en het wapengekletter van de buitenlandse politiek. Amerika heeft een rood waas voor ogen, suggereert Moore, en van zo'n land kun je alleen maar bloedvergieten verwachten.

Maar zijn film is te rommelig en te weinig doordacht om dit verband aan te tonen. Moore blijft in dit opzicht steken in wilde, demagogische suggesties die weinig hout snijden.

Als filmjournalist is Moore overtuigender dan als filmessayist. Zolang hij simpelweg de feiten achter de feiten onderzoekt, raakt hij je diep. Er is ook los van 11 september – te veel angst in Amerika, zegt Moore, de media en de politici pompen het land ermee op. Te veel Amerikanen durven alleen nog in te slapen met een geladen revolver op hun nachtkastje. En zij gebruiken dat wapen ook, te pas maar vooral te onpas, gezien het grote aantal slachtoffers dat er valt een veel groter aantal dan in een belendend land als Canada waar ook veel wapenbezit is.

Moore raakt vooral op dreef als hij het verhaal van Tamanla Owens vertelt, een zwarte vrouw wier 6-jarig zoontje een even oud meisje op school doodschoot. Owens was een arme vrouw die nooit thuis kon zijn, omdat ze de hele dag op stap was voor haar twee baantjes. Haar kind had ze uitbesteed aan een vage oom, die geen toezicht hield en thuis een geladen wapen liet rondslingeren.

In dit verhaal valt alles op zijn plaats. Armoede, affectieve verwaarlozing, domme nonchalance. Een land dat zijn zwakkere burgers zó aan hun lot overlaat, vraagt om moeilijkheden, in casu de bizarre bloedbaden die er soms plaatsvinden. Als Moore het bij die boodschap had gelaten, zou hij veel critici de wind uit de zeilen hebben genomen.