PvdA en CDA snuffelen aan elkaar

Het begrotingsbeleid is de grootste steen des aanstoots tussen CDA en PvdA, zegt CDA-lijsttrekker Balkenende. ,,Als het gaat om een financiële solide beleid, dan weet ik wel met wie samen moet, met de VVD.''

Toch begint het CDA zich voor te bereiden op een mogelijke coalitie met de PvdA. In het lijsttrekkersdebat van het tv-programma 2Vandaag stelde Balkenende gisteren het ,,alleen maar toe te juichen'' als de PvdA bewegingen naar het CDA maakt over zaken als een strenger immigratiebeleid en de aanvaardbaarheid van het opsluiten van twee gevangen op een cel.

De wederzijdse belangstelling wordt bevorderd door de peilingen. Daarin scoort de PvdA nu zo'n 35 zetels, voldoende voor voor een tweepartijenkabinet met het CDA, dat rond de 47 schommelt. Met de VVD, dat met lijsttrekker Zalm nu rond 25 scoort, kan een meerderheid nog wel eens uitblijven.

Zalm én Bos hebben hun hoop gevestigd op regeren met het CDA, dat zijn klassieke middenpositie terug heeft. Wat betreft de programmatische mogelijkheden tot samenwerking kan Zalm wijzen op het regeerakkoord van het kabinet-Balkenende als proeve van eensgezindheid tussen CDA en VVD over `grote' onderwerpen als het aflossen van de staatsschuld, hervorming van het zorgstelsel, strengere eisen aan inburgering van immigranten en een `strakker' sociaal beleid. Bovendien heeft Balkenende dit `strategisch akkoord' omschreven als de uitdrukking van een ,,nieuwe maatschappelijke agenda''.

Balkenende gaf gisteren drie onderwerpen aan die wat hem betreft belangrijk zijn in het volgende kabinet: integratie, mobiliteit en staatsschuld. Over het verkeer en vervoer zijn het CDA elkaar reeds genaderd: het `kwartje van Kok' moet niet terug naar de burger.

Maar dat onderwerp valt in het niet bij de verschillen over het aflossen van de staatschuld. Voor Balkenende wil dat binnen één generatie doen. `Solidariteit met de latere generaties' is wat Balkenende van groot belang. Reeds bij de laatste formatie hield Balkenende meer dan de als streng bekend staande VVD-leider Zalm vast aan de regel dan in geen enkel jaar een feitelijk begrotingstekort mag optreden. Dat leidde tot minder ruimte voor investeringen in zorg, onderwijs en economie, waarvoor Balkenende ook voor de komende jaren waarschuwt. De PvdA streeft ook naar aflossing van de staatsschuld, maar is meer geneigd te zoeken naar een `evenwicht' met investeringen in zorg, onderwijs en economie nu. Bos erkent dat daarmee in sommige jaren een feitelijk begrotingstekort kan optreden, maar mikt op een structureel overschot, waarmee in overeenstemming met nieuwe Europese richtlijnen een tekort wordt `verrekend' met de conjunctuur.

Tweede `zwaar' verschil tussen PvdA en CDA is de herziening van het zorgstelsel. Beide partijen willen de financiering en organisatie van de zorg veranderen. CDA wil daar echter nu al mee beginnen, en heeft met de VVD overeenstemming over invoering van een nominale ziekteverzekeringspremie, die ongeacht het inkomen gelijk is voor elk huishouden. PvdA wil per se een inkomensafhankelijke premie en wil bovendien eerst de wachtlijsten wegwerken voordat een nieuw stelsel wordt ingevoerd. Overigens heeft het CDA dat deze week ook prioriteit gemaakt, binnen twee jaar voor levensbedreigende ziekten.

Daarnaast is er nog een serie ideologische `kloofjes' tussen CDA en PvdA. Zo ziet het CDA niets in Bos' voorstel om de hypotheekrente-aftrek te beperken. En de wens van Bos om voor andersdenkende leerlingen een acceptatieplicht in te voeren voor scholen op levensbeschouwelijke grondslag, heeft Balkenende `onacceptabel' genoemd. Daar staan weer zaken tegenover die voor het CDA makkelijker zijn met de PvdA dan met de VVD: zo is geen gesteggel nodig over de rol van het maatschappelijk middenveld, over de afschaffing van de gemeentelijke onroerendzaakbelasting, over een toelatingseis van vijf jaar werkervaring voor de WAO, de levensloopregeling en is het behoud van een deel van de gesubsidieerde arbeid ook verenigbaar met het `sociale gezicht' van het CDA. Alleen als een Amerikaanse aanval op Irak begint zonder besluit van de VN-veiligheidsraad is er weer een belangrijk probleem: het CDA zou dan kunnen accepteren, de PvdA vindt een VN-besluit een voorwaarde voor oorlog.